خلاصهٔ اجرایی — عصر پنجشنبه ۱۶ مهر، جمهوری اسلامی آشکارا تهدید دریایی را به سیاست رسمی بدل کرده است: به گزارش رویترز، تهران به کشورهای منطقه هشدار داده هر تلاشی برای گشودن مسیرهای تازهٔ صادرات نفت «خصمانه» تلقی میشود—طرحی که به گفتهٔ یک مقام منطقهای مورد توافق رهبران سیاسی و سپاه است—و نفتکش شیمیایی «اِیسرز» در ۵۱ مایلی شمال قطر هدف قرار گرفت؛ همزمان عراقچی میگوید پاسخ به پیشنهاد آمریکا، که به ادعای او هرمز را ظرف هفت روز بازمیگشاید، «ظرف چند روز» داده میشود و رئیس سازمان انرژی اتمی توقف غنیسازی و تحویل اورانیوم را رد میکند. در جنوب، حوثیهای تحت حمایت تهران دو موشک بالستیک به سوی ریاض شلیک کردند که به اعلام ائتلاف رهگیری شد، اما ترکشها به یک مهدکودک و درمانگاه آسیب زد، فرودگاه ملک خالد دستکم ۸۰ دقیقه بسته ماند و به ارزیابی ISW حوثیها آخرین شاهراه تدارکاتی تعز–عدن را تهدید میکنند. در واشنگتن، کاخ سفید دربارهٔ حمله پیش از انتخابات ۱۲ آبان میگوید ترامپ «همهٔ گزینهها» را دارد؛ سنتکام به دستور پنتاگون آمادهسازی ازسرگیری عملیات گسترده را تکمیل میکند، ترامپ میگوید توافق «چیزی نیست که بخواهم» و نفت به ۱۰۵ دلار رسیده است؛ با این حال ترامپ عصر همان روز در تروث سوشال اعلام کرد پیش از انتخابات میاندورهای به ایران حمله نمیکند و محاصره پابرجا میماند. جروزالم پست فاش کرد اسرائیل علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه، را در ۶ فروردین از جمله از بیم آن کشت که او فرماندهای خطرناکتر از احمد وحیدی برای سپاه شود—و اینکه فرمانده سنتکام خود خواستار حذف او شده بود. در داخل، رویترز از «فصل تازهٔ سرکوب» با دستکم ۳۴ اعدام مرتبط با خیزش دی و تعقیب مخالفان تا ترکیه و گرجستان پرده برداشت، بلوچستان در ۱۲ ساعت سه حملهٔ مسلحانه به نیروهای حکومتی دید و اقتصاد در رکود عمیق فرو رفته است.
تازهترینها
۲۳:۲۹ — فارین پالیسی تحلیلی با عنوان «جنگ بعدی با ایران، همین جنگ است» منتشر کرد.
۲۲:۵۹ — خبرگزاری حکومتی مهر به نقل از «منابع عراقی» از شنیده شدن صدای انفجار در مقر «گروهکهای تروریستی» (تعبیر حکومت برای گروههای مخالف) در اربیل اقلیم کردستان عراق خبر داد؛ این خبر گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. شفق نیوز به نقل از سازمان ضدتروریسم اقلیم کردستان گزارش داد دو پهپاد اردوگاهی را که پناهجویان کرد ایرانی در آن ساکناند در ناحیهٔ کورکوسک بخش خبات استان اربیل هدف گرفتند و تلفاتی نداشت.
⚠️ روایت «مقر گروهکها» تنها از رسانهٔ حکومتی ایران آمده؛ شفق نیوز از هدف قرار گرفتن یک اردوگاه پناهجویان سخن میگوید و عامل حمله رسماً اعلام نشده است؛ تهران پیشتر بارها مقرهای احزاب کرد مخالف را در اقلیم هدف گرفته است.
۲۲:۴۰ — ولادیمیر پوتین در دیدار با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در ترکمنستان و پیش از نشست سران کشورهای مستقلمشترکالمنافع گفت «هر آنچه در توان دارد» برای کمک به حلوفصل جنگ خاورمیانه انجام میدهد (عرب نیوز، فرانس ۲۴).
۲۲:۳۷ — دفتر شاهزاده رضا پهلوی از راهاندازی «بیستون»، ستونی تازه «برای اندیشیدن به ایران» در وبسایت «ایران را پس میگیریم»، خبر داد (X/@PahlaviComms). همزمان دکتر لیلا بهمنی، نویسندهٔ فصلهای حقوقی و سیاسی پروژهٔ شکوفایی ایران و عضو کمیتهٔ تدوین مقررات عدالت انتقالی، در همایش «کوروش بزرگ ۲» در تورنتو از اثر کشتار ۱۸ و ۱۹ دی بر مطالبهٔ عدالت گفت (X/@PahlaviComms).
۲۲:۳۱ — به نوشتهٔ تحلیل تازهٔ FDD، ترکیه به ایرلاینهای تحریمشدهٔ ایرانی اجازهٔ فرود در فرودگاههایش را میدهد و شرکت ترک «فوگو» خدمات زمینی آنها را تأمین میکند؛ سینان چیدی خواستار تحریم این تسهیلگران شد (X/@SinanCiddi).
۲۲:۳۱ — نظرسنجی تازهٔ مرکز پژوهشی پیو: جنگ با ایران همچنان عمیقاً نامحبوب است و بسیاری از آمریکاییها انتظار دارند ماهها ادامه یابد—پسزمینهٔ وعدهٔ ترامپ برای خودداری از حمله تا انتخابات.
۲۲:۳۰ — پلیس ضدتروریسم بریتانیا دو مرد لتونیایی را پس از ورود غیرمجاز به پایگاه مولزورث، محل استقرار نیروهای آمریکایی و یک مرکز اطلاعاتی ناتو، بازداشت کرد؛ آنها بر پایهٔ قانون امنیت ملی ۲۰۲۳ بازداشت شدهاند، اما پلیس میگوید فعلاً نشانهای از ارتباط با طرح حمله به فرفورد که لندن آن را به جمهوری اسلامی نسبت داده، در دست نیست (صدای آمریکا به نقل از رویترز).
۲۲:۳۰ — ایران اینترنشنال: ایران در برداشت از یک میدان نفتی مشترک با عربستان عقب مانده و آرامکو یک شرکت آمریکایی را برای توسعهٔ آن به کار گرفته است.
۲۲:۲۲ — وزارت دفاع جمهوری اسلامی مدعی است ظرفیت تولید تسلیحات نسبت به پیش از جنگ ۲٫۵ برابر شده است؛ این ادعا را رضا طلایینیک، سخنگوی وزارتخانه، سهشنبه ۱۴ مهر مطرح کرد (تسنیم). اینکه تولید «حتی یک روز» متوقف نماند و ۵۰ طرح راهبردی دومنظوره با بخش خصوصی در دست اجراست گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. سید مجید ابنالرضا، سرپرست این وزارتخانه، نیز پنجشنبه در ایکس خطاب به مقامهای آمریکایی نوشت «فاصلهٔ شما با ما را موشکهای ما تعیین میکند» (انتخاب، X/@therealBehnamBT).
⚠️ آمار تولید تسلیحات ادعای یکطرفهٔ حکومت است و هیچ تأیید مستقلی ندارد.
- ۲۲:۰۵ — نیویورک پست: جمهوری اسلامی یک معترض را تنها چند ساعت پس از عقد تلفنیاش در زندان اعدام کرد—نمونهٔ تازهای از موج اعدامهای مرتبط با خیزش دی.
- ۲۲:۰۵ — به گزارش مهر به نقل از فرماندهی انتظامی استان کرمان، سرهنگ مهدی جمشیدیپور، رئیس پلیس پیشگیری شهرستان فاریاب، شامگاه پنجشنبه در حملهٔ مسلحانه به خودرویش در یکی از خیابانهای فاریاب کرمان کشته شد؛ خبرگزاری فارس نیز از کشته شدن او در تیراندازی افراد مسلح ناشناس خبر داده بود.
- ۲۱:۵۴ — یک حساب اوسینت با استناد به تصاویر ماهوارهای سنتینل-۲ گفت موشک بالستیک امروز حوثیها یک پناهگاه مستحکم در پایگاه هوایی خمیس مشیط را مستقیم هدف گرفته است (X/@EGYOSINT).
⚠️ تفسیر تصاویر از یک حساب اوسینت است و ریاض آن را تأیید نکرده است.
- ۲۱:۲۶ — به گزارش نیویورک پست، نیروهای دولت یمن نوار ساحلی مشرف بر تنگهٔ بابالمندب را از حوثیهای مورد حمایت ایران پس گرفتهاند؛ تأیید مستقلی از عمق این پیشروی در دست نیست.
- ۲۱:۲۳ — بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD) در تحلیلی تازه (FDD، X/@FDD_Iran) هشدار داد که «مسئلهٔ حوثی از ایران جداشدنی نیست»: راهبردی که فقط موشکها و پرتابگرها را در یمن میزند و دست تهران را برای بازسازی شبکه باز میگذارد، به «چرخهای بیپایان از ویرانی و بازسازی» میانجامد.
- ۲۱:۰۹ — واشنگتن پست: ایران حملات خود در هرمز را تشدید کرده و این فشار را بر ترامپ در آستانهٔ انتخابات میاندورهای بالا برده است.
- ۲۰:۵۷ — به نوشتهٔ اکسیوس (اکسیوس، X/@Osint613)، سپهبد ایال زمیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، روز سهشنبه به مقامهای ارشد آمریکایی هشدار داده بود که ازسرگیری جنگ با ایران «ظرف سه هفته» ممکن است اسرائیل را به تعویق انتخابات ۲۷ اکتبر وادار کند؛ این هشدار پس از آن مطرح شد که آمریکاییها او را از آمادگی برای عملیات تازه آگاه کردند و او از احتمال تلافی موشکی ایران علیه اسرائیل گفت.
- ۲۰:۳۲ — آمریکا پس از حملات حوثیها به فرودگاه بینالمللی ریاض هشدار امنیتی تازهای برای عربستان سعودی صادر کرد (X/@IsraelWarRoom).
- ۲۰:۲۹ — وزارت خزانهداری آمریکا ۱۷ نفتکش و ۱۷ شرکت پوششی ناوگان سایهٔ ایران را تحریم کرد (رویترز، وزارت خزانهداری آمریکا). به گفتهٔ خزانهداری، این اقدام «عملاً بخش عمدهٔ ناوگان سایهٔ باقیماندهٔ ایران را خنثی میکند» و محاصرهٔ دریایی آمریکا محمولههای بیرون از آن را به حداقل رسانده است؛ نمونهها: نفتکش «شنژن» با بیش از ۳٫۵ میلیون بشکه نفت خام از نوامبر ۲۰۲۵ (X/@sentdefender). اسکات بسنت، وزیر خزانهداری: «خزانهداری رژیم مستبد تهران را از پولی که برای جنگافروزی در منطقه خرج میکند محروم میکند» (وزارت خزانهداری آمریکا، X/@IsraelWarRoom).
@miadmaleki — ۱۶ مهر، ۲۰:۲۹
Fresh action by @USTreasury targeting a significant number of Iran's oil and petrochemicals shadow fleet: 17 tankers and 17 front companies. Six of these tankers alone moved over 2.8 million barrels of Iranian crude, fuel oil, methanol and bitumen since December 2025… The vessels fly 12 flags: Panama, Comoros, Cameroon, Vanuatu, Bahamas, Mongolia, Palau, Zanzibar, Sierra Leone, Hong Kong, San Marino and Gambia.
ترجمه/خلاصه: میعاد ملکی، کارشناس تحریم: شش نفتکش از این فهرست بهتنهایی از دسامبر ۲۰۲۵ بیش از ۲٫۸ میلیون بشکه نفت خام، نفت کوره، متانول و قیر ایران را جابهجا کردهاند؛ کشتیها زیر پرچم ۱۲ کشور تردد میکنند و مالکانشان عمدتاً در جزایر مارشال، هنگکنگ و چین ثبت شدهاند.
- ۱۹:۵۳ — یک حساب اوسینت مصری گزارش داد نیروی هوایی سعودی باند اصلی فرودگاه صنعا را زد تا از فرود بیمجوز یک ایرباس ماهانایر از تهران جلوگیری کند و هواپیما به سوی حدیده تغییر مسیر داد؛ همان منبع میافزاید شرکای «ائتلاف مکه» تنها برای مأموریت دفاعی نیرو میفرستند و نقشی در عملیات تهاجمی در یمن ندارند (X/@EGYOSINT).
⚠️ این ادعا تنها از یک حساب اوسینت آمده و هنوز از سوی ریاض یا رسانههای معتبر تأیید نشده است.
- ۱۹:۵۰ — ترامپ: پیش از انتخابات میاندورهای ۳ نوامبر به ایران حمله نمیکنیم. رئیسجمهور آمریکا در تروث سوشال نوشت «در حال گفتوگوهای سازنده با جمهوری اسلامی ایران هستیم» و افزود با وجود اینکه ایران «از نظر اقتصادی و نظامی در وضعیت بسیار بدی» است، محاصره «با تمام قدرت» پابرجا میماند؛ او مدعی شد چهارشنبهشب ۲۲ میلیون بشکه نفت از هرمز گذشت و «حتی یک بشکه» از ایران نیامد یا به ایران نرفت (آسوشیتدپرس، رادیو فردا، اکسیوس). این اعلام، چند ساعت پس از گزارشهای دستور آمادهباش به سنتکام و موضع «همهٔ گزینهها روی میز» کاخ سفید، دستکم تا چهار هفتهٔ آینده احتمال ازسرگیری فوری حملات آمریکا را کنار میگذارد.
🔎 عراقچی همان روز گفت تهران پاسخ به دیدگاههای آمریکا دربارهٔ «طرح هفتروزه» را «ظرف چند روز» میدهد؛ ونس اما کاهش «معنادار» غنیسازی را شرط پایان جنگ خوانده است.
- ۱۹:۴۱ — حوثیها مدعی شدند فرودگاه ملک خالد ریاض را با دو موشک کروز و فرودگاه نجران و پایگاه هوایی خمیس مشیط را با موشک بالستیک هدف گرفتهاند و پروازها در هر دو فرودگاه مختل شده است (X/@EGYOSINT).
⚠️ ادعای اصابت به یک هواپیمای مسافربری «سعودیه» و آتش گرفتن آن (همراه با تصویری تأییدنشده؛ X/@EGYOSINT) هیچ تأیید مستقلی ندارد و نباید واقعیت تلقی شود.
هرمز و خلیج فارس: نفتکشی در شمال قطر، «تنگهٔ بسته» سپاه و پاسخ سنتکام
حملهٔ تازه جغرافیای جنگ دریایی را جابهجا کرد. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد یک نفتکش عصر چهارشنبه در فاصلهٔ حدود ۵۱ مایل دریایی شمال قطر با چند پرتابه هدف قرار گرفت و تلفات گزارش شده است (UKMTO (از طریق یورونیوز)). به گفتهٔ ناظران، این نخستین حمله به کشتیای در درون خلیج فارس پس از چند هفته است؛ کارزار سپاه تاکنون عمدتاً بر کریدور عمانی در تنگهٔ هرمز متمرکز بود:
@Osinttechnical — ۱۵ مهر، ۲۳:۱۹
A tanker has been attacked off the coast of Qatar in the Persian Gulf this evening -UKMTO
The vessel was struck by multiple projectiles, with casualties reported. This is the first attack on a vessel operating in the Persian Gulf in weeks.
ترجمه/خلاصه: به گزارش UKMTO، یک نفتکش عصر امروز در خلیج فارس، در آبهای قطر، با چند پرتابه هدف قرار گرفت و تلفات داشت؛ نخستین حمله به کشتی در درون خلیج فارس پس از چند هفته.
🔎 بهروزرسانی — به گفتهٔ منابع امنیت دریایی که رویترز (از طریق جروزالم پست) نقل کرد، کشتی هدف نفتکش شیمیایی «اِیسرز» (Acers) با پرچم آنتیگوا و باربودا بود که در شمال مدینة الشمال قطر با چند پرتابه هدف قرار گرفت و خدمهاش جراحات جزئی برداشتند؛ هیچ طرفی مسئولیت را نپذیرفته است.
این حمله ادامهٔ هفتهای است که به گزارش رویترز به نقل منابع امنیتی، حمله به نفتکشها در آن به بالاترین سطح هفتگی از آغاز جنگ رسید. نوعم ریدان، پژوهشگر مؤسسهٔ واشنگتن، از ۶ مهر دستکم ۱۲ نفتکش هدفگرفتهشده در هرمز شمرده و میگوید هدف جمهوری اسلامی، فارغ از شمار حملات، «پرخطر نگه داشتن کریدور عمانی» است (نوعم ریدان در X). دادههای کپلر نشان میدهد این راهبرد اثر گذاشته: آخر هفتهٔ گذشته تنها پنج کشتی کالا در روز شنبه و هیچ کشتیای در روز یکشنبه از تنگه گذشت، در برابر ۳۱ کشتی در آخر هفتهٔ پیش از آن (ایران اینترنشنال).
جمهوری اسلامی روایت خود را بالاتر برد: محمدرضا نقدی، مشاور فرمانده کل سپاه، به خبرگزاری فارس گفت «تنگهٔ هرمز بسته است» و نیروهای مسلح «کنترل کامل» آن را در دست دارند و محدودیتها تا برآورده شدن خواستههای تهران پابرجاست (گاردین، ایران اینترنشنال). پاسخ واشنگتن صریح بود:
@CENTCOM — ۱۶ مهر، ۰۱:۲۹
🚫 CLAIM: Earlier today, a general from Iran's Islamic Revolutionary Guard Corps claimed in media reports that "the Strait of Hormuz is closed" and his country has "full control over it." This is FALSE.
✅ FACT: Traffic is flowing through the Strait of Hormuz right now carrying commercial goods and energy supplies, including 20 million barrels of crude oil. The United States and regional partners clearly control the strait.
ترجمه/خلاصه: ادعای ژنرال سپاه دربارهٔ «بسته بودن» تنگه و «کنترل کامل» ایران دروغ است؛ هماکنون کالا و انرژی، از جمله ۲۰ میلیون بشکه نفت خام، از تنگه عبور میکند و آمریکا و شرکای منطقهای آشکارا تنگه را کنترل میکنند.
همین خط را مارکو روبیو از آتن پیش برده بود: تهران «کنترل تنگه را کاملاً از دست داده» و تقریباً به اندازهٔ پیش از جنگ نفت از آن بیرون میرود (عرب نیوز). پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، هم در استقبال از خدمهٔ ناو آبراهام لینکلن در سندیگو به طعنه گفت: «با نیروی دریایی ایران توافق کردیم اقیانوس را با آنها تقسیم کنیم… آنها نیمهٔ پایینی را برداشتند»—اشارهای به ناوگان غرقشدهٔ جمهوری اسلامی (صدای آمریکا).
در عین حال، تهران میکوشد کنترل را از مسیر دیپلماتیک بازپس بگیرد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، به نقل ایرنا گفت ایران و عمان بر سر «مختصات جغرافیایی مسیرهای عبور امن» در تنگهٔ هرمز و نحوهٔ ابلاغ آن به نهاد بینالمللی ذیربط توافق کردهاند (ایرنا (از طریق ایران اینترنشنال)، X/@IranIntl_En). تهران بازگشایی رسمی تنگه را به برآورده شدن هفت شرط از سوی آمریکا در طرحی گره زده که با میانجیگری قطر بررسی میشود (ایران اینترنشنال). رسانههای غربی اکنون این وضعیت را نبرد روایتها میخوانند: گاردین حملهٔ شمال قطر را در کنار ادعای تهران دربارهٔ «بسته شدن» مسیر صادرات نفت از هرمز گزارش میکند و دیپیاِی (از طریق یاهو) از ادعاهای متناقض آمریکا و ایران دربارهٔ کنترل تنگه مینویسد.
⚠️ «مسیرهای عبور امن» تعیینشده از سوی تهران و مسقط، در عمل همان نظام مجوزدهی سپاه برای عبور از تنگه است؛ آمریکا که محاصرهٔ دریایی ایران را اجرا میکند، چنین ترتیبی را به رسمیت نشناخته و جزئیات آن نیز منتشر نشده است.
بهای این ناامنی را بازار میپردازد. به گزارش فایننشال تایمز (از طریق ایران اینترنشنال)، کاپیتان نفتکشها برای عبور از هرمز تا ماهانه ۱۰۰ هزار دلار و برای هر سفر ۵۰ هزار دلار پاداش میگیرند و بیمهٔ خطر جنگ برخی نفتکشها به ۲۰ میلیون دلار میرسد. به گفتهٔ کپلر، کرایهٔ یک ابرنفتکش از خلیج فارس به چین به حدود ۲۴ دلار برای هر بشکه رسیده—حدود یکچهارم ارزش محموله؛ مقایسهٔ آن با سهم حدود ۵ درصدی کرایه پیش از جنگ گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. به تعبیر کپلر، این «بهبود است، نه بازگشت به عادی»: عرضهٔ فیزیکی نفت با اسکورت نظامی، نفتکشهای شاتل و انتقال کشتیبهکشتی بازگشته، اما هزینهٔ جابهجاییاش نه. کپلر حتی گمان میبرد برخی تولیدکنندگان نفت خلیج فارس برای عبور امن از هرمز به تهران پول میپردازند (اویلپرایس)—ادعایی که اگر تأیید شود، «مسیرهای عبور امن» تهران و مسقط را به یک باجگیری دریایی بدل میکند.
🔎 ادعای کپلر در حد «گمان» است و هنوز هیچ دولت یا شرکت خلیجی آن را تأیید نکرده است.
واقعیت میدانی اما به هیچیک از دو روایت رسمی نمیخواند. بر پایهٔ دادههای کشتیرانی که رویترز نقل کرد، تردد کشتیها در تنگهٔ هرمز پس از موج حملات به نفتکشها به پایینترین سطح در بیش از دو ماه رسیده است (رویترز (از طریق جروزالم پست)، X/@IranIntl_En)—نه «کنترل کامل» سپاه، و نه عادیشدنی که واشنگتن ترسیم میکند.
رویترز اکنون از نیت پشت این حملات پرده برداشته است. به گفتهٔ یک مقام ارشد منطقهای نزدیک به تهران، جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه هشدار داده هر تلاشی برای گشودن مسیرهای تازهٔ صادرات نفت «خصمانه» تلقی خواهد شد—طرحی که به گفتهٔ او مورد توافق رهبران سیاسی و سپاه است. یک دیپلمات منطقهای که تهران به او توضیح داده، صریحتر گفت: «ایران به هیچ وجه قصد ندارد بگذارد کنترل تنگهٔ هرمز از دستش برود» و برای بستن مسیرهای صادراتی برخی کشورها برنامه دارد؛ «این میتواند حملات موشکی و پهپادی به کشتیها یا فرستادن قایق برای ترساندن آنها باشد… سیاست ترس و تهدید ادامه خواهد یافت» (رویترز (از طریق جروزالم پست)). تولیدکنندگان خلیج فارس در ماههای اخیر نفت را از کانالهایی چسبیده به ساحل عمان و با پشتیبانی هوایی آمریکا بیرون بردهاند؛ حملهٔ «اِیسرز» به تعبیر کلیرواتر داینامیکس «احتمال گسترش منطقهٔ نبرد به مسیرهای دسترسی به قطر، بحرین، عربستان، کویت و عراق» را پیش میکشد، و یاکوب لارسن از انجمن کشتیرانی بیمکو میگوید موج حملات «اشتهای مالکان کشتی برای عبور از تنگه را کور کرده است». یورونیوز نیز حمله به نفتکشها در بیرون از هرمز را نشانهٔ گسترش کارزار میخواند و تلگراف (از طریق یاهو) در پادکستی از آمادهسازی ترامپ برای حملات تازه همزمان با تشدید حملات در هرمز میگوید. سنتکام در مقابل روز پنجشنبه در جلسهای مجازی با شرکای کشتیرانی بینالمللی از شتاب گرفتن روند احیای آزادی کشتیرانی همزمان با افزایش تردد تجاری در تنگه سخن گفت (دیسایز بیروت).
⚠️ پیام تهران به همسایگان—مسیر صادرات بیاجازهٔ سپاه یعنی هدف—همان «باجگیری دریایی» است که «مسیرهای عبور امن» تهران و مسقط در لفافهای دیپلماتیک عرضه میکرد؛ این بار به زبان تهدید مستقیم.
بازارها این تنش را جذب میکنند اما بیهزینه نه: والاستریت پس از رکورد روز قبل پایین بسته شد و بازده اوراق قرضهٔ آمریکا به بالاترین سطح ۲۴ سال اخیر رسید؛ نفت ابتدا با گزارش UKMTO دربارهٔ نُه حمله به نفتکشها در هرمز از آغاز ماه بالا رفت و سپس با اعلام آمادگی اعضای آژانس بینالمللی انرژی برای آزادسازی ذخایر بیشتر—با اولویت گازوئیل—عقب نشست (الجزیره). سیاسآیاس هم هشدار میدهد جمهوری اسلامی و نیابتیهایش احتمالاً خطوط لولهٔ انتقال فرآورده میان تأسیسات منطقه را با حملات هوایی هدف میگیرند—چنانکه حملات پهپادی حوثیها به خط لولهٔ شرقـغرب عربستان نشان داد (X/@CSIS).
صبح پنجشنبه ورق بازار دوباره برگشت. قیمت نفت به گزارش بلومبرگ در پی گزارشها دربارهٔ بررسی حمله به ایران در کاخ سفید بالا رفت؛ اویلپرایس از جهش نزدیک به ۵ درصدی برنت به بالای ۱۰۵ دلار همزمان با تشدید حملات ایران به نفتکشها در هرمز مینویسد و یورونیوز صعود قیمت را به نگرانی از گسترش جنگ ایران و گزارشهای آمادهسازی برای ازسرگیری «عملیات رزمی گسترده» آمریکا نسبت میدهد. شاخصهای آتی بورس آمریکا نیز با کمرنگ شدن چشمانداز توافق با ایران پایین آمدند (سیکینگ آلفا). برندگان این آشفتگی روشناند: به گزارش رویترز، غولهای نفتی جهان به لطف جهش قیمتها در جنگ ایران سودهای بیسابقه ثبت کردهاند (رویترز).
تا عصر پنجشنبه، نفت سقف تازهای زد. به گزارش خبرگزاری فرانسه نفت با گزارشهای آمادهسازی واشنگتن برای حملات تازه به ایران جهش کرد و بازارهای سهام افت کردند؛ به گزارش انبیسی نیوز قیمت به ۱۰۵ دلار رسید و والاستریت ژورنال از صعود بیش از ۲ درصدی نفت در پی حملات حوثیها و توقف تولید در خلیج مکزیک نوشت و کوارتز جهش ۴ درصدی برنت را مستقیماً به کنار گذاشتن توافق از سوی ترامپ نسبت میدهد. بلومبرگ اما میگوید معاملهگران آموختهاند سخنان ترامپ دربارهٔ ایران را نادیده بگیرند و این «بیاعتنایی» خود منطق تازهٔ بازار نفت شده است. پیامدهای بلندمدت روشنتر میشود: به گزارش رویترز کشورهای آسیایی برای انباشت ذخایر نفت و شتاب دادن به انرژیهای تجدیدپذیر مسابقه گذاشتهاند؛ بانک جهانی انقباض ۲٫۱ درصدی اقتصاد خاورمیانه و ۴٫۳ درصدی اقتصاد خلیج فارس در ۲۰۲۶ را پیشبینی کرده (جروزالم پست) و اکونومیست مینویسد محاصرهٔ دریایی آمریکا اقتصاد جمهوری اسلامی را درهم میشکند، اما هنوز نه خود رژیم را. فوربس هزینههای کامل جنگ را «روزبهروز روشنتر» میخواند، در حالی که آلمان در کمال شگفتی پیشبینی رشد خود را بالا برده است (فرانس ۲۴). عربستان نیز به گزارش ایرانوایر ۲۱ میلیارد دلار در میدان نفتی مشترک با ایران سرمایهگذاری میکند؛ رقمی که به گفتهٔ ایران اینترنشنال بودجهٔ کل طرح توسعهٔ میدان مرجان (فروزان در سمت ایران) است و آرامکو اکنون شرکت آمریکایی KBR را برای ارتقای آن به کار گرفته—رقابتی بر سر منابع مشترک که تهرانِ زیر محاصره توان همراهی با آن را ندارد.
افشای جروزالم پست: چرا اسرائیل تنگسیری را کشت
روایتی تازه از یکی از مهمترین ترورهای جنگ منتشر شد. به گزارش انحصاری جروزالم پست، یکی از دلایل کلیدی کشتن علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه، در ۶ فروردین (۲۶ مارس) نگرانی مقامهای ارشد اسرائیل از آن بود که او فرمانده بعدی سپاه شود—حریفی به مراتب سرسختتر از احمد وحیدی که سرانجام به این مقام رسید. به نوشتهٔ این روزنامه، مقامهای اسرائیلی تنگسیری را فرماندهی «بسیار خلاق و پرمنبع» میدانستند، در حالی که وحیدی را «معاونِ معاونِ» فرماندهان ارشد و فاقد توان شکلدادن به راهبرد امنیتی میدیدند.
این افشاگری پس از گزارشهایی—نخست در یدیعوت آحارونوت و سپس با تأیید جروزالم پست—منتشر میشود که فرمانده سنتکام، دریاسالار برد کوپر، حدود ۲۸ اسفند (۱۹ مارس) در تماسی محرمانه از رئیس ستاد ارتش اسرائیل، ایال زمیر، خواسته بود تنگسیری را بهعنوان تهدیدی جدی برای تنگهٔ هرمز از میان بردارد؛ زمیر پذیرفت و یک هفته بعد تنگسیری کشته شد. به نوشتهٔ پست، اطلاعات نیروی دریایی اسرائیل در این عملیات نقش محوری داشت و تماس کوپر در اصل اقدامی پیشگیرانه برای مهار تهدید آیندهٔ مینگذاری بود—آمریکا آن زمان دربارهٔ نیت واقعی تهران در مینگذاری با درجات متفاوتی از اطمینان روبهرو بود.
🔎 این گزارش بر پایهٔ منابع ناشناس اسرائیلی و آمریکایی است و نه ارتش اسرائیل و نه سنتکام آن را رسماً تأیید کردهاند. اهمیت آن در زمان انتشار است: همزمان با تهدید تازهٔ سپاه به بستن مسیرهای صادرات نفت، یادآوری میکند که واشنگتن و اورشلیم پیشتر فرماندهی دریایی سپاه را مستقیماً هدف گرفتهاند.
واشنگتن: دستور آمادهباش به سنتکام، ترامپ «بیعلاقه به توافق» و عقبنشینی از کویت
گزارش آتلانتیک بزرگترین خبر سیاسی شب بود و تا صبح از دو سوی دیگر تأیید شد. به نوشتهٔ این مجله به نقل دو مقام دولت آمریکا، که جروزالم پست بازتاب داد، کاخ سفید از پنتاگون خواسته گزینههایی برای حمله به ایران آماده کند که بتوان پیش از انتخابات میاندورهای ۳ نوامبر به کار بست؛ به گفتهٔ یک مقام آمریکایی، سنتکام در حال تدوین این گزینههاست، اما اهداف، دامنهٔ عملیات و اینکه ترامپ اصلاً مجوز آن را بدهد یا نه، هنوز در دست بحث است. به گزارش آتلانتیک، مقامها این برنامهریزی را به خواست رئیسجمهور برای نشان دادن پیشرفت در جنگ و مهار قیمت بالای بنزین پیش از رأیگیری پیوند میدهند—هرچند حتی هواداران حملات محدود میپذیرند که این حملات بهتنهایی نه توافقی با تهران به بار میآورد، نه عبور امن از هرمز را تضمین میکند و نه بنزین را پیش از انتخابات ارزان میکند. پنتاگون گزینههایی برای پس از انتخابات نیز ارائه داده، از حملات محدود تا کارزاری گستردهتر که میتواند صنعت انرژی ایران را هم در بر گیرد؛ برخی مشاوران ترجیح میدهند تا پس از رأیگیری صبر شود، از ترس آنکه کشته شدن نیروهای آمریکایی به نامزدهای جمهوریخواه آسیب بزند. یک مقام کاخ سفید تنها گفت ترامپ «همهٔ گزینهها را در هر زمان در اختیار دارد» (آتلانتیک، ایران اینترنشنال، رولینگ استون).
به گزارش اکسیوس که ایران اینترنشنال بازتاب داد، پنتاگون چند روز پیش به سنتکام دستور داده آمادهسازی برای ازسرگیری احتمالی عملیات رزمی گسترده علیه ایران را تکمیل کند؛ تاریخی تعیین نشده و ترامپ هنوز تصمیم نهایی نگرفته، اما به گفتهٔ منابع آمریکایی و اسرائیلی، عملیات ممکن است پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا—و حتی پیش از انتخابات اسرائیل یک هفته زودتر—انجام شود و اهداف انرژی، زیرساختی و هستهای را در بر گیرد (اکسیوس). به گفتهٔ یک مقام اسرائیلی، تیم امنیت ملی ترامپ جمعه چند ساعت در کمپ دیوید جلسه داشت و بخشی از آن به همین موضوع گذشت. انبیسی نیوز نیز از تهیهٔ گزینههای تازهٔ جنگی پیش از انتخابات خبر میدهد (انبیسی نیوز). خود ترامپ هم راه را باز گذاشته: به گزارش سیانبیسی او میگوید تمایلی به توافق با ایران ندارد، همزمان با گزارشهایی از آمادهسازی آمریکا برای یک «بمباران گسترده»، و در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید (فاکسنیوز) مدعی شد آمریکا ایران را «خیلی بد» شکست میدهد.
🔎 این گزارشها بر پایهٔ منابع ناشناس است و کاخ سفید در آن زمان زمانبندی احتمالی حملات را نه تأیید کرد و نه رد؛ اما عصر پنجشنبه خود ترامپ در تروث سوشال اعلام کرد آمریکا پیش از انتخابات میاندورهای ۳ نوامبر به ایران حمله نمیکند (نیوزنیشن). به گزارش آتلانتیک، واشنگتن و تهران همچنان از طریق میانجیها در تماساند، اما اختلاف بر سر آتشبس، محاصره و بازگشایی هرمز پابرجاست.
ترامپ خود از قیمتها سخن گفت: قیمت نفت پس از پایان جنگ ایران «مثل سنگ سقوط میکند» (فاکس بیزنس). جملهٔ جنجالیاش در نبراسکا—«بگذارید لسآنجلس و سندیگو را بزنند»—اما دو روز بعد در گردهمایی تگزاس وارونه شد: «بگذارید سندیگو را بزنند، بگذارید لسآنجلس را بزنند… ما نمیگذاریم چنین شود. ما از شهرهایمان محافظت میکنیم» (لسآنجلس تایمز، انبیسی نیوز، د هیل). گاوین نیوسام پیشتر مرکز عملیات اضطراری کالیفرنیا را برای ارزیابی تهدیدها فعال کرده بود (لسآنجلس تایمز)؛ همان سهشنبه ترامپ به پرسش خبرنگاری دربارهٔ همین جمله پاسخی نداده و با حرکت دست آن را پس زده بود (پیپل (از طریق یاهو)). شرط پایان جنگ اما همان است که جیدی ونس بار دیگر تکرار کرد (تایمز اسرائیل) و پیشتر به رویترز گفت: کاهش «معنادار» و عملی ظرفیت غنیسازی، نه وعدهٔ آینده؛ ونس افزود روشن نیست در رأس حکومت ایران تصمیمها چگونه گرفته میشود و طرفهای مذاکره چه اندازه اختیار دارند.
هزینهٔ جنگ اما در دادههای تازه آشکارتر میشود. به گزارش میلیتاری تایمز، در تازهترین گزارش کنگره شمار هواپیماهای ازدسترفته یا آسیبدیدهٔ آمریکا در جنگ ایران تقریباً دو برابر شده است؛ فاکسنیوز از «انفجار هزینهٔ جنگ» سخن میگوید. پیشتر نیویورک پست به نقل از خدمات پژوهشی کنگره رقم ۸۱ هواپیما، پهپاد و بالگرد به ارزش حدود ۳٫۳ میلیارد دلار را گزارش کرده بود.
سیبیاس نیوز نیز روایتی کمسابقه از میدان منتشر کرد: تصاویر تازه و روایت شاهدان از حملهٔ ایران به یک پایگاه بزرگ آمریکا در کویت—و عقبنشینی نیروهای آمریکایی از آن. یکی از شاهدان میگوید: «ما را سخت زدند» (سیبیاس نیوز). ویدیوهای منتشرشده اصابت پهپادهای ایرانی به پایگاه در حملهٔ ماه مارس (اسفند–فروردین) را نشان میدهد (سیبیاس نیوز). جزئیات کاملتر روایت سیبیاس، که جروزالم پست بازتاب داد، تکاندهنده است: کمپ بیورینگ پیش از جنگ حدود ۷ هزار نیروی آمریکایی داشت که بیشترشان تخلیه شدند؛ بیش از صد سربازِ باقیمانده در هفتههای آغازین جنگ زیر حملات مکرر موشک بالستیک، پهپاد و—به گفتهٔ سه نظامی—جنگندههای F-5 ایرانی قرار گرفتند و با «کمبود شدید مهمات کالیبر ۵۰»—که یک مقام لجستیک ارتش هم تأیید کرده—سرانجام شبانه با تجهیزاتشان پایگاه را ترک کردند و در نقاط دورافتادهٔ بیابان کویت مواضع پیشرو برپا کردند. به گفتهٔ سیبیاس هیچ سربازی با آتش دشمن کشته نشد. اریک اشمیت، خبرنگار امنیت ملی نیویورک تایمز، نیز در گزارشی تصویری با عنوان «جنگ ایران چگونه به پایگاههای آمریکا میرسد» (How the Iran War Is Reaching U.S. Bases) توضیح داده که چگونه جنگ به پایگاههای آمریکا رسیده و چرا واشنگتن حضور نظامی خود را در برخی نقاط کاهش میدهد؛ این گزارشِ نیویورک تایمز گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند.
🔎 این روایت با گزارش بازرس کل پنتاگون (بازهٔ ۹ اسفند تا ۹ تیر) دربارهٔ آسیب به صدها ساختمان در پایگاههای منطقه و ۳.۷ میلیارد دلار خسارت تجهیزات همخوان است؛ پنتاگون آن یافتهها را رد کرده بود و سنتکام دربارهٔ گزارش سیبیاس اظهارنظر نکرد.
در سوی دیگر، هگست از ناو آبراهام لینکلن که از استقراری سخت در جنگ ایران بازمیگردد بازدید کرد (تایمز اسرائیل) و کارنامهٔ آن را برشمرد: به گفتهٔ او این گروه ضربت در جنگ ایران ۶۴ ناو جنگی ایران را غرق کرد، ۲۱ موشک کروز ضدکشتی را منهدم کرد، ۳٬۶۹۳ سورتی رزمی انجام داد و ۴۵۰ موشک تاماهاوک شلیک کرد—بی هیچ تلفات. لینکلن پس از رکورد بیش از ۲۶۰ روز بیوقفه در دریا پنجشنبه به سندیگو بازمیگردد؛ نیروی دریایی در این مدت هشت اقدام به خودکشی در میان ملوانان گروه ضربت را ثبت کرده است (جروزالم پست / رویترز). گروه ضربت این ناو نشان واحد ریاستجمهوری نیز گرفت (تسک اند پرپس (از طریق یاهو)). سیاست داخلی آمریکا نیز زیر سایهٔ جنگ است: به گزارش سیبیاس نیوز، نامزدهای سنای آیووا، جاش تورک (Josh Turek، دموکرات) و اشلی هینسون (Ashley Hinson، جمهوریخواه)، پیش از نخستین مناظرهشان در گفتوگو با این شبکه دربارهٔ اثر جنگ ایران بر ایالتشان سخن گفتند؛ این گفتوگو گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند.
گزارش آمادگی سنتکام تا صبح پنجشنبه به سراسر رسانهها رسید: اینوستینگ به نقل اکسیوس از دستور پنتاگون به ارتش برای آمادگی جهت حملات بیشتر به ایران مینویسد و ینتنیوز از آمادهسازی ارتش آمریکا برای جنگ دوباره با ایران پیش از انتخابات میاندورهای. ترامپ در همین حال کوشید سخنان جنجالی خود دربارهٔ لسآنجلس و سندیگو را توضیح دهد (سیانان) و در گردهماییای دیگر، با اشاره به جنگهایی که به گفتهٔ خودش پایان داده، باز هم برای جایزهٔ صلح نوبل تبلیغ کرد: «لاف نمیزنم… اما هشت جنگ را حلوفصل کردم» (ایندیپندنت).
در بحث هزینهها، پولیتیکو در تحلیلی مینویسد پهپادهای ایرانی ضعف ارتش آمریکا را آشکار کردهاند—همخوان با روایت کمپ بیورینگ و رقم ۸۱ هواپیمای ازدسترفته یا آسیبدیده که سیانان هم بازتاب داد. بهنام بنطالبلو از بنیاد دفاع از دموکراسیها اما تناسب را یادآوری کرد: با معیار جان سربازان آمریکایی، در این مورد «صاعقه بیش از جمهوری اسلامی به نیروهای ما آسیب زد» (X/@therealBehnamBT).
⚠️ عباس عراقچی در پیامی در ایکس که خبرگزاری صدا و سیما بازتاب داد، مدعی شد نیروهای مسلح ایران ۸۱ فروند هواپیمای نظامی آمریکا را «از چرخه خارج کردهاند»، «تعداد واقعی بهمراتب بیشتر است» و سنتکام با جلوگیری از بازدید سناتورها از پایگاهها خسارتها را پنهان میکند. این ادعا رقم گزارش کنگره را تحریف میکند: آن گزارش از هواپیماها، پهپادها و بالگردهای ازدسترفته یا آسیبدیده—از جمله در سوانح—سخن میگوید، نه از کار انداختن ۸۱ هواپیما با آتش ایران.
واکنش رسمی کاخ سفید به گزارشهای آمادگی تنها ابهام را بیشتر کرد: به گزارش د هیل، کاخ سفید دربارهٔ حملات احتمالی پیش از انتخابات تنها گفت ترامپ «همهٔ گزینهها را در اختیار دارد» و به گزارش نیوزنیشن، یک مقام کاخ سفید در پاسخ به پرسش این شبکه دربارهٔ گزارش آتلانتیک از پاسخ مستقیم طفره رفت و تنها گفت فرمانده کل «همهٔ گزینهها را در هر زمان در اختیار دارد» و کار با ایران «به یکی از دو راه، آسان یا سخت» پیش خواهد رفت. خود ترامپ شامگاه چهارشنبه در گردهمایی سنآنتونیو گفت: «فکر میکنم این توافق واقعاً چیزی نیست که بخواهم انجام دهم» (سیانبیسی)، و پنجشنبه گفت «جسارت» (spunk) ایران با افزایش صادرات نفت از هرمز رو به افول است (فاکس نیوز)؛ توصیف ایران بهعنوان «کشوری شکستخورده» از سوی او نیز گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. مارکو روبیو نیز در پاسخ به پرسشی دربارهٔ محدودیتهای احتمالی اروپا یا ناتو گفت: «هیچ کاری نیست که بخواهیم یا لازم باشد علیه ایران انجام دهیم و نتوانیم» (العربیه انگلیسی در X/@AlArabiya_Eng). صدای مخالف از درون اردوی دموکراتها آمد: آموس هوکستین، فرستادهٔ پیشین آمریکا، به بلومبرگ گفت تشدید جنگ پس از انتخابات میاندورهای منطقیتر است. ماجرای لسآنجلس و سندیگو هم بسته شد: ترامپ با گفتن «ما از شهرهایمان محافظت میکنیم» سخنان پیشین خود را پس گرفت (واشنگتن پست، انبیسی نیوز، یواسای تودی).
⚠️ به گزارش خبرگزاری مهر، سید مجید ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع جمهوری اسلامی، در فضای مجازی آمریکا را به موشکهایی تهدید کرد که «دیروز دریای عمان، امروز اقیانوس هند و فردا خلیج خوکها» را هدف میگیرند—اشارهای به کوبا و ادعای بُرد موشکی تا قارهٔ آمریکا که هیچ شاهد مستقلی پشتوانهٔ آن نیست و در ادامهٔ لفاظیهای تبلیغاتی حکومت جای میگیرد.
در بحث آسیبپذیریها، نیوزمکس به نقل از پولیتیکو (نیوزمکس (از طریق یاهو)) مینویسد جنگ پهپادی ایران ضعفهای آمریکا و ناتو را آشکار کرده است، و سیاسآیاس (CSIS) در مقالهای به قلم الکسی هافمن (Alexei Hoffman) میپرسد اعلام «برتری فضایی» بر ایران از سوی سنتکام دقیقاً به چه معناست و چه کسی و با چه شواهدی میتواند چنین اعلامی کند (X/@CSIS).
فرفورد: نیویورک تایمز هم «پهپاد ایرانی» را تأیید میکند
روایت خروج ناگهانی دوازده بمبافکن B-1 از پایگاه فرفورد بریتانیا اکنون از دو سو تأیید شده است. پس از والاستریت ژورنال که از بیم مقامهای آمریکایی و اروپایی از حملهٔ پهپادی پیچیده به دستور سپاه—به الگوی «عملیات تار عنکبوت» اوکراین—خبر داده بود، نیویورک تایمز نیز مینویسد احتمال حملهٔ پهپادی ایران عامل خروج بمبافکنها بود (نیویورک تایمز). مارک دوبوویتز، مدیر بنیاد دفاع از دموکراسیها، در واکنش به یادداشتی در بخش دیدگاه والاستریت ژورنال نوشت سپاه، مانند پوتین، «آشکارا گمان نمیکند برای سازماندهی تروریسم در بریتانیا—یا بسیاری کشورهای دیگر—بهای چندانی بپردازد» و تا این معادله عوض نشود، «حتی بهترین فناوری دفاعی هم کار زیادی از پیش نمیبرد» (X/@mdubowitz).
والاستریت ژورنال در گزارشی تازه افزوده این توطئهٔ پهپادی مظنون ایران پرسشهایی جدی دربارهٔ امنیت پایگاههای آمریکا در بریتانیا برانگیخته است (والاستریت ژورنال).
🔎 وضعیت راستیآزمایی — خروج بمبافکنها رسمی است و اکنون دو روزنامهٔ بزرگ آمریکایی انگیزهٔ آن را تهدید پهپادی ایران میدانند؛ اما روبیو گفته خروج بمبافکنها را نمیتوان مستقیماً به این توطئه پیوند داد (رویترز (از طریق المانیتور)) و پلیس بریتانیا تاکنون بمب یا پهپادی نیافته است؛ در ونهای توقیفشده تنها بنزین پیدا شد (DroneXL).
همین پرونده فشار بر شبکههای لجستیکی تهران در اروپا را بالا برده است: احمد شراوی و سینان جیدی از بنیاد دفاع از دموکراسیها در یادداشتی که ۱۰ مهر در نیویورک پست منتشر شد و برنامهٔ ایران بنیاد ۱۵ مهر دوباره در ایکس بازنشر کرد (X/@FDD_Iran) مینویسند واشنگتن باید از آنکارا بخواهد همهٔ پروازهای ایرانی به خاک ترکیه را متوقف کند؛ «نیماقدامها کافی نیست».
دامنهٔ این نگرانی به آلمان رسیده است. به گزارش هفتهنامهٔ ویرتشافتسوُخه که رویترز (از طریق جروزالم پست) و ایرانوایر بازتاب دادند، سرویسهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی پایگاههای هوایی آمریکا در آلمان، از جمله رامشتاین و اشپانگدالم، را در فهرست اهداف قرار دادهاند؛ اسرائیل سه هفته پیش به شرکای آمریکایی و آلمانی هشدار داده بود و ارزیابیها نگرانی از حملات پهپادی را نیز در بر میگیرد، هرچند زمان یا هدف مشخصی ذکر نشده. در سوی دفاعی، به اعلام وزارت دفاع اسرائیل نخستین رهگیر گنبد آهنین تماماً ساخت آمریکا به اسرائیل تحویل شد (X/@IsraelWarRoom). بنیاد دفاع از دموکراسیها نیز بر حلقهٔ لجستیکی تأکید میکند: به نوشتهٔ احمد شراوی و سینان جیدی در همان یادداشت نیویورک پست، هواپیماییهای ایرانی به تهران دسترسی به بازارهای خارجی و امکان جابهجایی نیرو و سلاح از مرزها—از جمله برای سپاه—را میدهند (X/@FDD_Iran).
یمن و عربستان: موشک بر فرودگاه ریاض، محاصرهٔ تعز و نقش تازهٔ دمشق
جنگ نیابتی تهران به پایتخت سعودی رسیده است. حوثیها پنجشنبه اعلام کردند یک موشک بالستیک به سوی فرودگاه بینالمللی ملک خالد ریاض شلیک کردهاند و تهدید خود به بستن حریم هوایی عربستان را تکرار کردند (رویترز (از طریق جروزالم پست))؛ یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، «برای آخرین بار» به شرکتهای هواپیمایی بینالمللی دربارهٔ ادامهٔ پرواز در حریم هوایی عربستان هشدار داد و به نقل خبرگزاری فرانسه صدای چند انفجار در ریاض شنیده شد (خبرگزاری مهر). ائتلاف به رهبری عربستان میگوید حملات حوثیها «بیپاسخ نخواهد ماند» (نشنال).
⚠️ رسانههای داخل ایران از تصاویر ماهوارهای خبر دادهاند که گویا آسیب تازه به تأسیسات آرامکو در جنوب ریاض را نشان میدهد؛ نه آرامکو و نه هیچ منبع مستقلی این ادعا را تأیید نکرده (تصویر ماهوارهای کوپرنیک که رویترز (از طریق جروزالم پست) منتشر کرد تنها دود برخاسته از پالایشگاه آرامکو در جنوب ریاض را در ۱۱ مهر نشان میدهد) و ریاض نیز دربارهٔ اصابت موشک به فرودگاه جزئیاتی منتشر نکرده است.
ریاض در جستوجوی متحد است. به گزارش رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی و یک مقام نظامی سوری، دمشق در حال بررسی کمک نظامی به عربستان در جنگ با حوثیهاست—از پدافند در خاک سعودی تا اعزام نیروی رزمی؛ مقام آمریکایی میگوید ریاض خود این درخواست را داده و احمد الشرع روز سهشنبه در ریاض با محمد بن سلمان دیدار کرده بود، اما مشاور رسانهای الشرع درخواست اعزام نیرو را تکذیب کرد (رویترز (از طریق جروزالم پست)). به نوشتهٔ همین گزارش، چنین مداخلهای ممکن است از سوی تهران، حزبالله و شبهنظامیان عراقی کنشی خصمانه تلقی شود—و نشان میدهد سوریهٔ پس از اسد اکنون در اردوی مقابل جمهوری اسلامی ایستاده است.
جبههٔ جنوبی همچنان گرمترین جبهه است. به گزارش الجزیره، حملات حوثیها به دو فرودگاه سعودی سه غیرنظامی را کشته است؛ به گزارش سیانان، این حملات ۳۶ زخمی نیز بر جای گذاشت—۲۸ تن در ابها و ۸ تن در ریاض—و هدف قرار گرفتن فرودگاهها نمایندگی آمریکا در عربستان را به صدور هشدار امنیتی تازه واداشت. پنجشنبه نیز خبرگزاری مهر به نقل از المیادین نوشت وزارت خارجهٔ آمریکا از شهروندانش خواسته از احتمال بسته شدن حریم هوایی و لغو پروازها آگاه باشند؛ این هشدارِ تازه گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند.
بر پایهٔ ارزیابی ISW، این موج حملات محاسبهشده است:
@TheStudyofWar — ۱۵ مهر، ۲۰:۳۷
The Houthis significantly expanded the scale of their attacks on Saudi military and civilian infrastructure on October 5, likely to compel Saudi Arabia to abandon its support for ongoing Yemeni government counteroffensives… The Houthis believe that they can maximize Saudi economic costs and compel Saudi Arabia to surrender to Houthi demands by striking civilian infrastructure, such as oil facilities and airports.
ترجمه/خلاصه: حوثیها ۱۳ مهر دامنهٔ حملات به زیرساختهای نظامی و غیرنظامی عربستان را بهشدت گسترش دادند—با موشک کروز، موشک بالستیک و پهپاد علیه دستکم هفت هدف—احتمالاً برای واداشتن ریاض به قطع حمایت از ضدحملهٔ دولت یمن؛ آنها گمان میکنند با زدن تأسیسات نفتی و فرودگاهها میتوانند ریاض را به تسلیم وادارند.
در زمین، ورق برگشته است. ISW پیشتر ارزیابی خود دربارهٔ «فروپاشی» حوثیها در دشت ساحلی را اصلاح کرده و نوشته بود حوثیها دستکم فعلاً پیشروی نیروهای دولت را متوقف کردهاند (ISW). ارزیابی تازهٔ ۱۵ مهر یک گام فراتر میرود:
@TheStudyofWar — ۱۶ مهر، ۰۶:۱۰
Iran Update, October 7, 2026: Ongoing Houthi advances in Taiz Governorate demonstrate that the Yemeni government's recent counteroffensives failed to sufficiently pull Houthi reserves to relieve pressure around Taiz Governorate and enable Yemeni government offensive operations in other areas of the country. Houthi forces have advanced north and eastward in Taiz Governorate since ISW-CTP's last data cutoff on October 6, seizing territory that encircles Yemeni government-aligned forces in Taiz City.
ترجمه/خلاصه: پیشروی ادامهدار حوثیها در استان تعز نشان میدهد ضدحملههای اخیر دولت یمن نتوانست ذخایر حوثیها را از اطراف تعز بیرون بکشد؛ حوثیها از ۱۴ مهر به شمال و شرق استان پیش رفتهاند و نیروهای همسو با دولت را در شهر تعز محاصره میکنند.
به ارزیابی ISW، دولت یمن و شرکایش پیش از آغاز ضدحملهها شرایط سیاسی لازم را فراهم نکرده بودند و فروپاشی ناگهانی نیروهای همسو با دولت در چند نقطهٔ خط مقدم تعز از نبود هماهنگی میان گروهها و فرماندهانشان حکایت دارد. حوثیها همزمان فرودگاه عدن را زدند تا تلاشهای سعودی و بینالمللی برای رساندن تجهیزات به دولت یمن را مختل کنند (X/@TheStudyofWar). سیانان حملات مرگبار به فرودگاههای سعودی را نشانهٔ آن میخواند که جنگ یمن روزبهروز بیشتر خاک عربستان را درگیر میکند و از میدان نبرد یمن فراتر میرود. نیروهای دولتی در مقابل مدعی تصرف ارتفاعات کلیدی شدهاند، اما حملات حوثیها ادامه دارد (الجزیره)؛ این ادعا با ارزیابی ISW دربارهٔ محاصرهٔ تعز در تعارض است و هنوز تأیید مستقل ندارد.
⚠️ خبرگزاری مهر، رسانهٔ وابسته به حکومت، به نقل از یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، مدعی است نیروهای یمنی یک پهپاد بایراکتار آکینجی ساخت ترکیه متعلق به عربستان را بر فراز استان تعز سرنگون کردهاند (خبرگزاری مهر)؛ این ادعا تاکنون از سوی هیچ منبع مستقلی تأیید نشده است. ریاض در عوض به متحدانش تکیه کرده: به گزارش رویترز، ترکیه سامانههای پدافند هوایی، اپراتور پهپاد و پشتیبانی اطلاعاتی برای مقابله با حوثیها به عربستان میفرستد (رویترز (از طریق جروزالم پست)). کارشناسان بنیاد دفاع از دموکراسیها اما تردید دارند: احمد شراوی مینویسد «پیمان مکه» حوثیها را بازنمیدارد (FDD)، حسین عبدالحسین خواستار راهبرد تازهٔ سعودی در یمن برای شکست حوثیهاست (FDD) و بریجت توومی ضدحملهٔ دولت قانونی یمن را «چالشی جدی» برای حوثیها میخواند (X/@FDD_Iran).
موج دوم حملات به ریاض در نیمروز پنجشنبه رسید. به اعلام خبرگزاری رسمی سعودی، ائتلاف دو موشک بالستیک حوثیها به سوی ریاض را رهگیری و منهدم کرد (X/@Spa_Eng)، اما به اعلام دفاع مدنی سعودی، ترکش موشک رهگیریشده به یک مجتمع مهدکودک و درمانگاه در ریاض آسیب زد (X/@Spa_Eng). به گزارش رویترز از فرودگاه بینالمللی ریاض دود دیده شد و به گفتهٔ فلایترادار۲۴ پروازها دستکم ۸۰ دقیقه متوقف ماند (X/@IsraelWarRoom)؛ پس از انفجارهای صبح، چند شرکت چندملیتی در منطقهٔ مالی ملک عبدالله کارکنان را به دورکاری فرستادند و برخی مدارس از دستور پناهگیری خبر دادند (رویترز (از طریق جروزالم پست)). همین گزارش رویترز این روند را تشدید حملات موشکی حوثیها بر ریاض همزمان با گسترش جنگ یمن میخواند. به نقل خبرگزاری مهر از شبکهٔ المسیرهٔ حوثیها، جنگندههای سعودی صبح پنجشنبه فرودگاه الحدیده و مواضعی در چند استان یمن را بمباران کردند؛ و به نقل مهر از المیادین، وزارت اطلاعرسانی پاکستان—که به گزارش رویترز (از طریق جروزالم پست) تجهیزات نظامی به عدن برده و همپای ترکیه به ریاض یاری میرساند—مشارکت جنگندههایش در حمله به اهدافی در یمن را تکذیب کرد.
⚠️ حملهٔ هوایی سعودی به یک اتوبوس مسافربری در تعز با تلفات، به ادعای خبرگزاری مهر، گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند و رسانههای حکومتی ایران در این جنگ آشکارا جانب حوثیها را دارند.
در زمین، وضعیت تعز وخیمتر شده است. پروژهٔ تهدیدهای حیاتی (CTP) که با ISW همکاری میکند، هشدار میدهد:
@criticalthreats — ۱۶ مهر، ۱۷:۴۱
Houthi forces have also advanced in al Maafir and Mawasit districts, further contesting segments of the Taiz-Aden ground line of communication (GLOC) and consolidating Houthi control over former Yemeni government territory in Taiz Governorate. The Houthi seizure of the last remaining GLOC will severely constrain Yemeni government-aligned forces' ability to reinforce and resupply front-line positions… particularly Taiz City.
ترجمه/خلاصه: حوثیها در بخشهای المعافر و المواسط نیز پیش رفتهاند و بخشهایی از شاهراه تدارکاتی تعز–عدن را به چالش کشیدهاند؛ تصرف این آخرین مسیر توان نیروهای همسو با دولت برای تقویت و تدارک مواضع خط مقدم، بهویژه در شهر تعز، را بهشدت محدود میکند. دستاوردهای محدود دولت در دشت ساحلی غربی و مأرب ممکن است به بهای شکستی راهبردی بزرگتر—سقوط احتمالی شهر تعز—تمام شود.
بهای انسانی این جنگ تنها در خط مقدم نیست: یک روزنامهنگار یمنی به جروزالم پست گفت حوثیها کودکان را بهزور به خدمت میگیرند و آنها را با این باور شستوشوی مغزی میدهند که «با یهودیان میجنگند».
دیپلماسی و نیابتیها: «نه» به توقف غنیسازی، کیهان علیه قالیباف و ۲۰۰ میلیون دلار برای حزبالله
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، در پاسخ به پرسش خبرنگار ایرنا به ادعای روبیو که تهران «چندین بار فرصت توافق را از دست داده» تاخت و گفت «وارونهنمایی حقایق تاریخی» پیمانشکنی مکرر آمریکا را نمیپوشاند (ایرنا (از طریق دنیای اقتصاد))؛ ادعایی که روبیو روز ۱۵ مهر در آتن در کنار جملهٔ معروفش—«ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد—ساده، نقطه، پایان ماجرا»—مطرح کرده بود (نیوزمکس (از طریق یاهو نیوز)). در خود تهران اما شکاف بر سر مذاکره عمیقتر میشود: حسین شریعتمداری، مدیر کیهان، در سرمقالهای تند نقش محمدباقر قالیباف بهعنوان مذاکرهکنندهٔ ارشد را زیر سؤال برد و گفت این انتصاب مجلس را هفت ماه عملاً تعطیل کرده است—در حالی که به گفتهٔ محمود نبویان، انتخاب قالیباف «با نظر و هماهنگی رهبری» انجام شده بود. ایران اینترنشنال میپرسد: کیهان دقیقاً چه کسی را نقد میکند؟ همین رسانه در تحلیلی دیگر مینویسد تهران خود حس میکند فاصلهٔ میان مذاکره و جنگ در حال بسته شدن است (ایران اینترنشنال).
@akhbarjomhour — ۱۶ مهر، ۱۲:۰۶
محمدرضا باهنر: امام جمعه کرمان چه چیزی از مذاکره میفهمد که در این خصوص اظهار نظر میکند؟
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام: کسانیکه در میادین میگویند مذاکره نداریم بیخود میکنند چنین حرفی میزنند!
این دعوا به مجلس هم کشیده شده: علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، به گزارش ایسنا در برابر درخواستها برای استیضاح عباس عراقچی از او دفاع کرد و گفت عراقچی «تصمیمگیر نیست»، اما هشدار داد غنیسازی خط قرمز است (ایسنا (از طریق اقتصادنیوز))—همان نقطهای که ونس شرط پایان جنگ میداند.
🔎 حملهٔ کیهان به قالیباف و جدال باهنر با تندروها، بیآنکه نامی از رهبر ببرند، نشانهٔ دیگری از خلأ اقتدار در رأس حکومت است: مجتبی خامنهای همچنان بی هیچ حضور مستقل عمومی است و جناحها تصمیمهایی را که به «رهبری» نسبت داده میشود آشکارا به چالش میکشند.
پول تهران اما همچنان به نیابتیها میرسد. به گزارش انحصاری رویترز که تایمز اسرائیل و رویترز (از طریق جروزالم پست) بازتاب دادند، حزبالله ماه گذشته ۲۰۰ میلیون دلار از جمهوری اسلامی دریافت کرده—بهظاهر برای کمک به آوارگان لبنانی—و واسطهها برای جابهجایی آن ۲۰ درصد کارمزد گرفتهاند؛ آن هم در زمانی که دولت پزشکیان افزایش کالابرگ دهکهای کمدرآمد را به تعویق انداخته است. مرکز پژوهشی آلما وعدهٔ کمک حزبالله به خانوادههای آواره را بیش از آنکه بازسازی اعتماد پایگاه اجتماعیاش بداند، عملیاتی اطلاعاتی برای انحراف انتقادها و انداختن مسئولیت به گردن دولت لبنان میخواند (آلما)، و مقابله با شبکهٔ مالی حزبالله را آزمونی سیاسی برای بیروت میداند (آلما). در میدان نیز به گزارش شبکهٔ کان، اعضای حزبالله با پوشش غیرنظامی در فرون، صریفا و زوطر الغربیه—درون «مناطق آزمایشی» جنوب لبنان که قرار بود ارتش لبنان جای ارتش اسرائیل را بگیرد—حضور دارند و اطلاعات جمع میکنند؛ مقامهای اسرائیلی این طرح را شکستخورده میدانند (کان (از طریق جروزالم پست)). در عراق، به ارزیابی ISW و پروژهٔ تهدیدهای حیاتی (CTP)، نخستوزیر علی الزیدی میکوشد با اصلاح پیشنویس قانون حشد الشعبی—کاستن از اختیارات آن و جلوگیری از رقابتش با ارتش—نگرانی آمریکا از شبهنظامیان مورد حمایت ایران را کاهش دهد، اما چند عضو چارچوب هماهنگی شیعی با این تلاش مخالفت میکنند (کریتیکال تِرِتس). در جبههٔ لبنان، به گزارش لانگ وار ژورنال، ارتش اسرائیل نیروهایش در جنوب لبنان را با نزدیک شدن زمستان به وضعیت «دفاع پیشرو» منتقل میکند (لانگ وار ژورنال).
در خود مذاکره، تهران همزمان در را باز و بسته نگه میدارد. عباس عراقچی به نقل تسنیم گفت هنوز در حال بررسی پاسخ واشنگتن به پیشنهاد ایران است—پیشنهادی که به ادعای او میتواند تنگهٔ هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند—و «ظرف چند روز» پاسخ میدهد؛ «روند دیپلماتیک همچنان ادامه دارد» (دیپیاِی (از طریق یاهو نیوز)، رویترز (از طریق جروزالم پست)). اما محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، همان روز به نقل رسانههای دولتی درِ اصلی را بست: جمهوری اسلامی نه غنیسازی را متوقف میکند و نه ذخایر اورانیوم غنیشدهاش را تحویل میدهد (رویترز (از طریق تایمز اسرائیل)، ایرانوایر)—درست همان دو شرطی که ونس برای پایان جنگ گذاشته است. مسعود پزشکیان نیز روز ۱۶ مهر در ایکس نوشت «جایگاه اصلی مردم و کشور ما بسیار بالاتر از چیزی است که الان در آن قرار داریم» (انتخاب).
🔎 پیام دوگانهٔ تهران—وعدهٔ بازگشایی هرمز در هفت روز در کنار «نه» قاطع به توقف غنیسازی—با اظهارات ترامپ دربارهٔ بیعلاقگی به توافق جمع میشود: هر دو سو اکنون آشکارا برای دور تازهٔ جنگ آماده میشوند و دیپلماسی بیشتر به ابزار خرید زمان شبیه است.
پول فرستادهشده برای حزبالله در داخل هم بازتاب یافته است: به گزارش ایران اینترنشنال، خبر ۲۰۰ میلیون دلار کمک تهران به حزبالله، شهروندان بیپول ایران را خشمگین کرده است. در عراق، با پایان رسمی مأموریت ائتلاف به رهبری آمریکا (۸ مهر) و انتقال ستاد آن به اردن، به تحلیل مدیا لاین بار مقابله با داعش بر دوش بغداد و دمشق افتاده و شکاف اطلاعاتی در مرز انبار–دیرالزور بزرگترین خطر است (مدیا لاین (از طریق جروزالم پست))؛ همزمان هواپیمایی عراق پس از هفت ماه تعلیق، پروازهایش به ایران را از سر گرفت (میدل ایست مانیتور).
جنگ اقتصادی: تحریم هوانوردی و ریلی، تجارت روسیه و «حفره» ۱۲ میلیارد پوندی بریتانیا
واشنگتن حلقهٔ تحریم را تنگتر کرده است: دفتر کنترل داراییهای خارجی خزانهداری آمریکا (OFAC) بخشهای هوانوردی و ریلی ایران را هدف تحریمهای تازه قرار داد (تامپسون هاین)—پس از هشدار خزانهداری به مؤسسات مالی خارجی که هر معامله با ایران ممکن است به تحریم بدون اطلاع قبلی بینجامد (رویترز). اسکات بسنت نتیجه را ریال در پایینترین سطح تاریخ و صفر بارگیری نفت خام ایران در ماه گذشته خوانده است (X/@SecScottBessent). بنیاد دفاع از دموکراسیها هشدار میدهد روسیه و ایران بهطور فزاینده برای تجارت مقاوم در برابر تحریم همکاری میکنند (X/@FDD_Iran) و خزانهداری باید فرستادن نامهٔ هشدار به شرکت تتر را بررسی کند تا این شرکت بررسیهای لازم را تقویت کند (X/@FDD_Iran). به گزارش ایران اینترنشنال، جمهوری اسلامی با تنگتر شدن این حلقه در پی راههای گریز تازه است. چین نیز راه خود را میرود: پالایشگاههای چینی با کاهش عرضهٔ ایران به نفت عراق روی آوردهاند—نشانهای از اثر محاصره (ایران اینترنشنال). لندن هم به این حلقه پیوست: اد میلیبند، وزیر خارجهٔ بریتانیا، روز سهشنبه (۱۴ مهر) در مجلس عوام از دور تازهٔ تحریمهای بریتانیا علیه جمهوری اسلامی به اتهام «نقضهای هستهای» خبر داد: بازگرداندن تحریمهای بزرگی که با برجام برداشته شده بود، گزارش ایران به شورای امنیت، گسترش ممنوعیتهای تجاری به انرژی، نرمافزار و طلا، و تحریم القرض الحسن، بازوی مالی حزبالله (دیپیاِی (از طریق یاهو نیوز)). تهران در برابر، به سوی کابل چرخیده: محسن زنگنه، رئیس کمیسیون ویژهٔ اصل ۴۴ مجلس، از توافق اولیه برای واگذاری بیش از ۱۱۰ هکتار زمین در بندر چابهار به افغانستانِ طالبان خبر داد و آن را گامی «راهبردی» برای دسترسی کابل به آبهای آزاد خواند (X/@akhbarjomhour).
پیامد جنگ به اروپا هم رسیده است: به گزارش فایننشال تایمز، جنگ ایران حدود ۱۲ میلیارد پوند حفره در مالیهٔ عمومی بریتانیا ایجاد کرده است.
در داخل، حکومت فروپاشی اقتصادی را دیگر انکار نمیکند. مسعود پزشکیان روز ۱۵ مهر از «جنگ تمامعیار» سخن گفت و هشدار داد در صورت لزوم برای صرفهجویی انرژی مجموعههای فرهنگی و ورزشی تعطیل میشوند (عصر ایران)؛ معاون اول او، محمدرضا عارف، گفته ۲۵۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز عسلویه بر اثر حملات از دست رفته و کشور امسال با کمبود ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعبی گاز روبهروست (ایرنا (از طریق دنیای اقتصاد))، و دلار در بازار آزاد روز ۱۶ مهر حدود ۲۶۷ هزار تومان معامله شد (فرارو). پزشکیان روز ۱۶ مهر در نشست با فرماندهان انتظامی از نیروی انتظامی برای ایستادگیاش در جنگ اخیر تقدیر کرد و وعدهٔ شکست «جنگ اقتصادی» دشمن را داد (دیدبان ایران)—همنشینی گویایی از پلیس و اقتصاد در گفتار حکومت. فشار تحریم بر ناوگان هوایی نیز آشکار است: به گزارش خبرگزاری فارس، سازمان هواپیمایی کشوری با تعیین شرایط فنی تازه برای موتورهای JT8D-200، مجوز ادامهٔ پرواز خانوادهٔ هواپیماهای فرسودهٔ MD را که با ممنوعیت پرواز روبهرو شده بودند دوباره صادر کرد (فارس (از طریق اقتصادنیوز)). به گزارش شورای ملی مقاومت، رهبران حکومت فشار اقتصادی را مستقیماً به امنیت داخلی گره میزنند و کنترلها را تشدید میکنند—روایتی که با هشدار قوه قضاییه به مقامها برای «خشمگین نکردن» مردم همخوان است.
تصویر میدانی اقتصاد از آمار تیرهتر است: به گزارش ایرانوایر، اقتصاد ایران در رکود عمیق فرو رفته و کسبوکارها با پاساژهای خالی و هزینههای سرسامآور روبهرو هستند. حکومت با مُسکّن پاسخ میدهد: محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، روز ۱۶ مهر گفت افزایش مبلغ کالابرگ «همین روزها» قطعی میشود (ایمنا)—همان افزایشی که پیشتر به تعویق افتاده بود—و به گفتهٔ رئیس سازمان برنامه و بودجه (۱۲ مهر)، لایحهٔ بودجهٔ ۱۴۰۶ در آذر تقدیم مجلس میشود (قدس آنلاین). طوفان و باد شدید نیز عصر پنجشنبه در چند منطقهٔ تهران قطع برق به بار آورد (تابناک)—پیشدرآمدی نگرانکننده برای زمستانی که حکومت خود از کمبود ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعبی گاز در آن خبر داده است.
داخل ایران: اعدام، پروندهسازی و هراس از ۱۸ و ۱۹ دی
حکومت پوشش جنگ را به ابزار سرکوب بدل کرده است. رویترز در گزارشی تحلیلی مینویسد شکار معترضان در داخل و خارج در دوران جنگ، «عصر تازهای از سرکوب» را در جمهوری اسلامی گشوده است (رویترز)؛ رادیو اروپای آزاد نیز در گزارشی تحقیقی نشان میدهد جمهوری اسلامی و روسیه چگونه مخالفان در تبعید را در خاک کشورهای دیگر هدف میگیرند (RFE/RL). علیرضا سپاهی و علیرضا رئیسی، از بازداشتشدگان خیزش دیماه ۱۴۰۴ در اصفهان، دوشنبه (۱۳ مهر) اعدام شدند (رویترز)، و قوه قضاییه، به گزارش هرانا (X/@HRANA_English)، در پیوند با دو جنگ اخیر ۴۷۶ پرونده گشوده و ۱۶۳ کیفرخواست صادر کرده است؛ در ۲۵۰ پروندهٔ دیگر نیز ۱۸۹۵ نفر به «همکاری با اسرائیل و کشورهای متخاصم» متهم شدهاند. ترس از خیابان را خود رئیس مجلس به زبان آورد:
@Alighazizade — ۱۵ مهر، ۱۶:۲۵
قالیباف: فهمیدهاند که مردم میآیند تا تمام کنند، اما گمان میکنند صحنهٔ تقابل همچون ۱۸ و ۱۹ دی است؛ این بار هم اشتباه میکنند.
پشت پردهٔ اقتصاد سپاه نیز گاه از زبان خودیها بیرون میریزد: نادر قاضیپور، نمایندهٔ پیشین مجلس، فاش کرد باشگاه تراکتور در واقع از سوی سپاه عاشورا به محمدرضا زنوزی «هدیه» داده شد و خود او در ساعت یک بامداد واسطهٔ این واگذاری بود (ایران اینترنشنال). در سیستان و بلوچستان اما حکومت با شورش مسلحانهای روبهروست که هر روز تلفات میگیرد. روابطعمومی لشکر ۸۸ زرهی ارتش اعلام کرد یک مینیبوس حامل کارکنان این لشکر در مسیر تعویض شیفت در سواحل مکران (نیکشهر) هدف حملهٔ مسلحانه قرار گرفت و یک نظامی کشته و سه نفر زخمی شدند (X/@akhbarjomhour، ایران اینترنشنال). به گزارش رسانههای حکومتی، یک مأمور پلیس، ستوانسوم وحید عنایت، نیز پنجشنبه در حمله به خودروی گشت یگان تکاوری نصرتآباد در محور لخشک زاهدان کشته شد (خبرگزاری مهر، برنا، ایران اینترنشنال)؛ رسانههای رسمی این حملات را «تروریستی» میخوانند و هویت مهاجمان بهطور مستقل روشن نیست. فرمانده مرزبانی فراجا نیز گفت ویدیوی پربازدید ورود دستهجمعی اتباع خارجی به مرزهای ایران قدیمی است و «برای امسال نیست» (عصر ایران). مردم در همین حال راه دورزدن سانسور را مییابند: تنها در روز ۵ اکتبر ۱٫۸۵ میلیون اتصال به سایفون از ایران ثبت شد (X/@Psiphon_Fa).
جزئیات گزارش تحقیقی رویترز، به روایت ایران اینترنشنال، تصویری از کارزاری هماهنگ میان دستگاههای امنیتی، قضایی و رسانهای به دست میدهد: چند ماه پس از جنگ ۴۰ روزه، دستکم ۳۴ نفر در پیوند با خیزش دی اعدام شدهاند، هزاران نفر به زندان افتادهاند و صداوسیما اعترافات اجباری و «بازسازی صحنهٔ جرم» را پخش میکند. سرکوب از مرزها گذشته است: مصاحبههای رویترز با دهها ایرانی در ترکیه، ارمنستان و گرجستان نشان میدهد مأموران با تهدید بستگان در ایران، ابطال گذرنامه و محرومیت از خدمات کنسولی فعالیت معترضان در خارج را مهار میکنند. آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به رویترز گفت رؤسایجمهور آمریکا ۴۷ سال از تهدید جمهوری اسلامی سخن گفتند اما «شهامت مقابله با آن را نداشتند». در برابر این ماشین، صداهای مقاومت به رسمیت شناخته میشوند: احمدرضا حائری، عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام»، یکی از پنج برندهٔ جایزهٔ فرانتلاین دیفندرز ۲۰۲۶ شد (رادیو فردا، ایرانوایر). تحقیق تازهٔ هرانا نیز نشان میدهد پلتفرمهای همسریابی دیجیتال به بستری برای ازدواج کودکان بدل شدهاند (HRANA).
ناامنی در جنوبشرق نیز شتاب گرفته است. بهنام قلیپور، روزنامهنگار، فهرست ۱۲ ساعت گذشته را چنین ثبت کرد:
@beehnam — ۱۶ مهر، ۱۵:۲۴
بلوچستان در ۱۲ ساعت گذشته؛ حمله به پاسگاه گلشن سراوان حمله به گشت پلیس سراوان حمله به اتوبوس ارتش در جاده نیکشهر
ایرانوایر نیز از حملات مسلحانه به نیروهای امنیتی در جنوبشرق ایران خبر میدهد؛ هویت مهاجمان و شمار تلفات همهٔ این حملات بهطور مستقل روشن نیست.
شاهزاده رضا پهلوی و سالگرد ۷ اکتبر: همبستگی ایرانیان و اسرائیلیها
پیام شاهزاده رضا پهلوی در سومین سالگرد ۷ اکتبر—که جمهوری اسلامی را، بهعنوان حامی و تأمینکنندهٔ سلاح حماس، «دشمن مشترک ایرانیان و اسرائیلیها» خواند و وعده داد «ایران آزاد، دوست و شریک اسرائیل خواهد بود» (X/@PahlaviComms)—پژواک رسمی یافت: اسحاق هرتزوگ، رئیسجمهور اسرائیل، از شاهزاده رضا پهلوی برای این پیام همبستگی قدردانی کرد (ایرانوایر). در برلین، در تجمع یادبود ۷ اکتبر، پرچم ایران در کنار پرچم اسرائیل برافراشته شد (X/@IsraelPersian). مارک دوبوویتز نیز خطاب به ایرانیان نوشت:
@mdubowitz — ۱۵ مهر، ۲۳:۳۹
Three years after October 7, from the heart to my Iranian friends and followers: Thank you. Few have stood with the Jewish people as fiercely and courageously as you have. You know the evil of the Islamist regime in Iran—and the terror it has unleashed directly and through its murderous proxies—because you know it firsthand… May Hashem bless you, protect you, and hasten the day when the people of Iran are free. עם ישראל חי. زن، زندگی، آزادی
ترجمه/خلاصه: سه سال پس از ۷ اکتبر، از صمیم قلب به دوستان ایرانیام: سپاس. کمتر کسی به اندازهٔ شما با این شجاعت در کنار مردم یهود ایستاده است؛ شما شرارت رژیم اسلامگرای ایران و تروری را که بهطور مستقیم و از طریق نیابتیهایش به راه انداخته از نزدیک میشناسید. حمایتتان هرگز فراموش نمیشود؛ باشد که روز آزادی مردم ایران نزدیکتر شود.
این همبستگی شکل نهادی هم گرفته است: بنیاد فردریش نئومان برای آزادی آلمان جایزهٔ آزادی ۲۰۲۶ را به «مردم شجاع ایران» اهدا میکند و از شاهزاده رضا پهلوی خواسته آن را به امانت از سوی ملت ایران در مراسم ۱۶ آبان (۷ نوامبر) در فرانکفورت دریافت کند (اعلامشده در ۲۳ شهریور؛ بنیاد فردریش نئومان).
در داخل نیز صداهایی وزن این جریان را یادآوری میکنند. بهنام قلیپور با انتشار ویدیویی از روستای سههزارنفری چنار اسدآباد در روز ۱۸ دی نوشت:
@beehnam — ۱۶ مهر، ۱۴:۱۰
به عنوان یک روزنامهنگار و به شواهد اسناد دولتی، بیش از ۱۰ سال است که جریان ملیگرای حول شاهزاده رضا پهلوی را قدرتمندترین جریان در ایران میدانم. حالا شما به عنوان رسانه، تحلیلگر و فعال سیاسی خودت رو بزن به ندیدن
برای جزئیات کامل رخدادهای روز گذشته به گزارش جامع ۱۵ مهر مراجعه کنید.
دربارهٔ این گزارش
این گزارش جامع روزانه یک کار گردآوری و تألیف تحریریه است: در طول روز ۱۶ مهر ۱۴۰۵، رویدادها در ۱۲ نوبت بهروزرسانی (۴ بازنویسی کامل و ۸ افزودن) تجمیع شد. هر مدعا به منبع اصلی خود ارجاع دارد و هرجا روایتی صرفاً از منابع حکومتی یا تکمنبعی آمده، با نشانهٔ ⚠️ مشخص شده است.