خلاصهٔ اجرایی — عصر شنبه ۱۸ مهر، صدای انفجاری بلند در فرودگاه بینالمللی ملک خالد ریاض به تخلیهٔ مسافران از بخشهایی از فرودگاه انجامید و بیش از دوازده آمبولانس به محل رفتند؛ به گزارش رویترز این سومین حمله به این فرودگاه در یک هفته است، همهٔ پروازهای ریاض لغو یا منحرف شد و اتحاد، قطر ایرویز و کویت ایرویز پروازهایشان را لغو کردند. والاستریت ژورنال آن را «حملهای خسارتبار» از سوی حوثیهای مورد حمایت رژیم خواند. همزمان ارزیابیهای تازهٔ مقامهای غربی—به نقل از بلومبرگ و رسانههای اسرائیلی—میگوید جمهوری اسلامی با وجود ماهها بمباران توان تولید موشک و پهپاد خود را حفظ کرده و از روسیه تسلیحات میگیرد؛ کاخ سفید این را رد میکند. در دیپلماسی، کرملین رسماً اعلام کرد پوتین «در هماهنگی با پزشکیان» موضع تهران برای پایان جنگ را به ترامپ منتقل کرده، در حالی که ترامپ هشدار میدهد رژیم «یا همهچیز را میدهد، یا دیگر وجود نخواهد داشت» (آسوشیتدپرس (از طریق ایبیسینیوز)) و به گزارش معاریو، واشنگتن حتی از اسرائیل خواسته بود پیش از انتخابات میاندورهای بهتنهایی حمله کند—گزارشی که دو مقام آمریکایی و یک مقام اسرائیلی آن را رد کردهاند. فشار اقتصادی به نقطهٔ بحرانی نزدیک میشود: به برآورد کپلر، شریان نفتی رژیم زیر محاصره ممکن است تا اواسط دسامبر خشک شود؛ سپاه در پاسخ حملاتش به کشتیها را تا بیرون از هرمز گسترش داده است. در داخل، شورشیان بلوچ در یک هفته پنج حمله را بر عهده گرفتهاند، جیشالعدل معاون پلیس سیستان و بلوچستان را کشته و سخنگوی وزارت خارجه در یک کنسرت تهران هو شد.
تازهترینها
۲۳:۱۵ — به گزارش حساب ردیابی نظامی OSINTtechnical، سپاه پاسداران به کشتیهای لنگرانداخته در سواحل امارات هشدار داد که از محدودهٔ تنگهٔ هرمز دور شوند—ساعاتی پس از ادعای خود سپاه دربارهٔ انفجار یک نفتکش بر اثر مین — X/@Osinttechnical
⚠️ این گزارش با قید «بنا بر گزارشها» منتشر شده و هنوز از سوی UKMTO یا منبع رسمی دیگری تأیید نشده است.
۲۳:۱۱ — فورچون به نقل از فایننشال تایمز: دستمزد ناخدایان و خدمهٔ کشتیهایی که از هرمز عبور میکنند چنان بالا رفته که «تقریباً به چشم مزدور نگاه میشوند»—نشانهای از هزینهٔ سرسامآور کشتیرانی زیر تهدید سپاه — فورچون
۲۲:۵۶ — هواپیمایی فلایدبی پروازهای خود به اسرائیل و از اسرائیل را «تا اطلاع ثانوی» متوقف کرد؛ این تصمیم پس از ماجرای پرواز FZ1073 در ۸ مهر گرفته شد که در آن کمکخلبان عمانی ۲۹ ساله با تبر اضطراری کابین به کاپیتان حمله کرد و هواپیما در دو دقیقه ۱۷ هزار پا سقوط کرد تا آنکه دو خلبان دیگرِ حاضر در پرواز کنترل را به دست گرفتند و در تبوک عربستان فرود آمدند — نیویورک پست
۲۲:۵۲ — هاآرتص: مقامهای ارتش اسرائیل هشدار میدهند که حمله به جمهوری اسلامی پیش از انتخابات اسرائیل ممکن است انگیزهٔ سیاسی تلقی شود—در حالی که به گزارش معاریو واشنگتن خواستار حملهٔ یکجانبهٔ اسرائیل پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا شده بود؛ دو مقام آمریکایی و یک مقام اسرائیلی این گزارش را رد کردهاند (جروزالم پست) — هاآرتص
۲۲:۴۴ — ارتش اسرائیل در حال بررسی احتمال نفوذ زمینی یا هوایی به شمال اسرائیل است؛ به گزارش رادیو ارتش، فرماندهی شمال چند ایست بازرسی برپا کرده، نیروی کمکی فرستاده و جستوجوی زمینی و هوایی آغاز شده است. این گزارش پس از هشدار نفوذ هواگرد متخاصم در منطقهٔ عرب العرامشه و پرتاب مشکوک یک پهپاد از لبنان منتشر شد — جروزالم پست
@ZvikaKlein — ۱۸ مهر، ۲۲:۴۴
BREAKING: The IDF is investigating a possible ground or air intrusion into northern Israel, Army Radio reports. Checkpoints deployed, reinforcements dispatched, ground and air searches underway.
ترجمه: فوری: به گزارش رادیو ارتش، ارتش اسرائیل در حال بررسی احتمال نفوذ زمینی یا هوایی به شمال اسرائیل است. ایستهای بازرسی برپا شده، نیروی کمکی اعزام شده و جستوجوی زمینی و هوایی در جریان است.
- ۲۲:۳۲ — اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پنجشنبه ۱۶ مهر در گفتوگو با نیوزمکس گفت سیاست منزویسازی رژیم به تحریم مالی محدود نیست و سفرهای خارجی مقامهای حکومتی را هم هدف گرفته است: اعضای سپاه دیگر نمیتوانند برای دیدن «جراح پلاستیکشان در لندن، معشوقههایشان در پاریس و پولهایشان در ژنو» از ایران خارج شوند؛ «اگر جمهوری اسلامی را دوست دارند، حالا همانجا گیر افتادهاند و میتوانند از آن لذت ببرند.» بسنت به استناد گزارش اخیر نیویورکتایمز افزود این اقدامات در میان اعضای سپاه نگرانی ایجاد کرده است — نیوزمکس (از طریق یاهو نیوز)، X/@akhbarjomhour
- ۲۱:۱۴ — پنتاگون اواخر جمعه (به وقت آمریکا) آمار رسمی نظامیان آمریکایی جانباخته در جریان عملیات علیه جمهوری اسلامی را با افزودن دو مرگ غیرجنگی به ۲۱ نفر افزایش داد — واشنگتن پست
- ۲۰:۵۴ — نیروی دریایی سپاه مدعی شد یک نفتکش پس از برخورد با مین دریایی در تنگهٔ هرمز منفجر شد و در آتش فرو رفت؛ سپاه همزمان تهدید کرد نفتکشهایی که «قواعد هرمز» را نادیده بگیرند با «آتش ویرانگر» روبهرو میشوند — تایمز اسرائیل، جروزالم پست، تاس
⚠️ نام نفتکش، پرچم و میزان تلفات هنوز از سوی منبعی مستقل اعلام نشده و روایت فعلی تنها به ادعای سپاه تکیه دارد؛ سپاه پیشتر نیز حادثهسازی در هرمز را برای ارعاب کشتیرانی به کار گرفته است.
- ۲۰:۳۵ — ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا آمریکا به حملات عربستان علیه حوثیها میپیوندد، پس از سومین حمله به فرودگاه ریاض گفت: «شاید. بررسیاش میکنیم… خیلی سریع تصمیم میگیریم» — آسوشیتدپرس (از طریق فورچون)
@RapidResponse47 — ۱۸ مهر، ۲۰:۳۵
"Have you decided whether to join the Saudi strikes on the Houthis?" @POTUS: "We may. We're going to look at it. We just found out about the recent attack, so we'll make a decision. We move very quickly."
ترجمه: «آیا تصمیم گرفتهاید به حملات عربستان علیه حوثیها بپیوندید؟» — ترامپ: «شاید. بررسیاش میکنیم. تازه از حملهٔ اخیر باخبر شدیم، پس تصمیم میگیریم. ما خیلی سریع حرکت میکنیم.»
- ۲۰:۲۶ — ترامپ خواستار جایگزینی زلنسکی شد و از اوکراین خواست حمله به پالایشگاههای روسیه را متوقف کند: «به او گفتم: هر کاری میخواهی بکن، پالایشگاهها را نزن»، و به گفتهٔ او این حملات «مشکلی جهانی» ساخته است—اظهاراتی که با وابستگی تازهٔ آمریکا به گازوئیل روسیه برای جنگ ایران گره خورده است — نیویورک پست
- ۲۰:۰۹ — گزارش سرویس پژوهشی کنگره (CRS): ۸۱ فروند هواگرد آمریکایی از فوریه تاکنون در جنگ با رژیم نابود یا آسیبدیدهاند—از جمله F-35A و هواپیمای راداری E-3 Sentry—و بیش از نیمی از آنها پهپادهای MQ-9 ریپر بودهاند؛ ارزش هواگردهای ازدسترفته ۱٫۹ تا ۳٫۳ میلیارد دلار برآورد شده و به برآورد سنتکام، هزینهٔ کل جنگ تنها در سپتامبر حدود ۴۴ میلیارد دلار بوده است. آمریکا از «توفان صحرا» در ۱۹۹۱ تاکنون با چنین نرخی هواگرد از دست نداده بود — جروزالم پست
واشنگتن: «تا انتخابات حمله نمیکنیم»—و ماشین جنگی که خاموش نمیشود
ترامپ روز پنجشنبه در تروث سوشال نوشت آمریکا با «جمهوری اسلامی ایران» در حال «گفتوگوهای سازنده» است و ارتش «در هیچ زمانی پیش از انتخابات میاندورهای» به ایران حمله نخواهد کرد؛ اما افزود محاصرهٔ دریایی «با تمام قدرت» برقرار میماند (والاستریت ژورنال، فاکس بیزنس). واشنگتن پست این را «اعلام عمومی غیرمعمول دربارهٔ برنامههای نظامی» خواند. ترامپ در سخنرانی کاخ سفید گفت جنگ «خیلی زود پایان مییابد» (جروزالم پست) و در ویدئویی که فاکسنیوز منتشر کرد تکرار کرد اگر رژیم به سلاح هستهای دست یافته بود «مستقیم به سوی کشور ما میآمد» (فاکسنیوز).
ترامپ اما کمتر از یک روز بعد در را دوباره باز گذاشت. در پاسخ به این پرسش که چرا اقدام نظامی به انتخابات گره خورده، گفت: «شاید [حمله] کنیم. خواهیم دید.» و افزود ایران «بهشدت در حال فروپاشی است… ارتشش شکست خورده، نه نیروی دریایی دارد و نه نیروی هوایی» و تورمش را ۳۰۰ درصد خواند (جروزالم پست). در تجمع انتخاباتی سیراکیوز نیویورک هم لحن را یک پله بالاتر برد: «یا همهچیز را به ما میدهند، یا دیگر وجود نخواهند داشت. خودشان هم این را میدانند» (X/@akhbarjomhour). تحلیلی از آسوشیتدپرس که آسوشیتدپرس (از طریق سیاتل تایمز) منتشر کرده، از یک نقطهٔ اشتراک نادر میگوید: هم ترامپ و هم تهران اصرار دارند تقویم انتخاباتی آمریکا محرک تصمیمهایشان دربارهٔ جنگ نیست—ادعایی که با پیوند علنی وعدهٔ ترامپ به ۱۲ آبان در تضاد است.
پشت پرده اما تقویم انتخاباتی آشکارا در محاسبات حضور داشت: به گزارش روزنامهٔ معاریو به نقل از منابع آگاه، واشنگتن در گفتوگوهای دو هفتهٔ اخیر از اسرائیل خواسته بود بهتنهایی به ایران حمله کند تا هزینهٔ سیاسی عملیات پیش از انتخابات میاندورهای بر دوش ترامپ نیفتد؛ مقامهای آمریکایی گمان میکردند اسرائیل خود پیش از انتخاباتش به حمله تمایل دارد. به گفتهٔ همین منابع، آمریکا فعلاً از این درخواست عقب نشسته و موضع بنیامین نتانیاهو روشن نیست. بعدتر در همان روز شنبه، دو مقام آمریکایی و یک مقام اسرائیلی در گفتوگو با باراک راوید، خبرنگار کانال ۱۲ در واشنگتن، این گزارش را تکذیب کردند و گفتند آمریکا از اسرائیل نخواسته پیش از انتخابات به ایران حمله کند (جروزالم پست).
اما پشت این وعده، برنامهریزی نظامی متوقف نشده است:
- به گزارش باراک راوید در اکسیوس (X/@BarakRavid)، مقامهای ارشد آمریکایی روز سهشنبه (۱۴ مهر) به سپهبد ایال زمیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، گفتهاند ارتش آمریکا برای احتمال ازسرگیری عملیات رزمی گسترده «ظرف سه هفتهٔ آینده» آماده میشود.
- بر پایهٔ جمعبندی JINSA، نیویورک تایمز روز ۱۶ مهر گزارش داده دولت ترامپ یک کارزار فشردهٔ سهروزه علیه تأسیسات موشکی و پهپادی، اهداف انرژی و مراکز فرماندهی را بررسی میکند؛ با این حال فرماندهان آمریکایی از «دشواری فزایندهٔ متوقف کردن حملات ایران به پایگاههای آمریکایی و زیرساختهای انرژی منطقه» نگراناند.
- به گزارش بلومبرگ، رژیم در همین مهلت از ظرفیت ساخت موشک خود محافظت میکند—نشانهای از اینکه تهران وقفهٔ پیش از انتخابات را برای بازسازی به کار میگیرد.
🔎 گزارش اکسیوس به منابع بینام (یک مقام آمریکایی و منبعی دیگر که در جریان تماس قرار گرفته) تکیه دارد و ارتش اسرائیل از اظهارنظر دربارهٔ آن خودداری کرده است. «آمادگی» برای ازسرگیری با «تصمیم» به حمله یکی نیست، و پنجرهٔ سههفتهای اکسیوس با وعدهٔ علنی ترامپ دربارهٔ ۱۲ آبان همپوشانی دارد.
بلومبرگ به نقل از مقامهای غربی گزارش داد جمهوری اسلامی با وجود ماهها حملات آمریکا و اسرائیل، توان تولید موشک و پهپاد و بازسازی ذخایرش را حفظ کرده، ذخایر «قابلتوجهی» از موشک بالستیک و ضدکشتی دارد و روسیه به آن موشک میدهد؛ به برآورد بلومبرگ اکونومیکس، وقفهٔ پیش از انتخابات به تهران فرصت بازسازی برای دور بعدی نبرد داده است. کاخ سفید این ارزیابی را رد کرد و گفت زیرساخت تولید تسلیحات رژیم در عملیات «خشم حماسی» نابود شده است (ایران اینترنشنال).
روز شنبه این تصویر پررنگتر شد: به نقل از تایمز اسرائیل، مقامها به بلومبرگ گفتهاند رژیم توان پر کردن دوبارهٔ زرادخانهٔ موشک و پهپاد را دارد و از روسیه سلاح میگیرد؛ ارزیابیهای اطلاعاتی غربی که جروزالم پست بازتاب داد میگوید رژیم با وجود ماهها حمله کارخانههای کلیدی تولید تسلیحات را حفظ کرده است، و ynet از بازسازی کارخانهها خبر میدهد. در سوی دیگر بحث، مارک دوبوویتز، مدیر FDD، مینویسد هر جا که دقیقاً ایستاده باشیم، عملیات «چکش نیمهشب»، «خشم حماسی» و همتایان اسرائیلیشان «ضربههای ویرانگری به خطرناکترین توانمندیهای موشک بالستیک ایران، از جمله برنامهٔ موشک قارهپیمای آن» زدهاند.
@mdubowitz — ۱۸ مهر، ۱۹:۲۸
We can debate precisely where we stand within Scenario A (the yellow zone). But one thing is clear: Midnight Hammer, Epic Fury, and their Israeli counterparts have dealt devastating blows to Iran’s most dangerous ballistic missile capabilities, including its ICBM program.
ترجمه/خلاصه: میتوان دربارهٔ جایگاه دقیق ما در «سناریوی الف» بحث کرد، اما روشن است که عملیاتهای آمریکا و اسرائیل ضربههای ویرانگری به خطرناکترین توان موشکی رژیم، از جمله برنامهٔ موشک قارهپیما، زدهاند.
🔎 ارزیابیهای بلومبرگ و گزارشهای اسرائیلی بر منابع ناشناس تکیه دارند و با موضع رسمی واشنگتن در تضاد است؛ «حفظ تأسیسات» با «توان تولید در مقیاس پیش از جنگ» یکی نیست و شمار دقیق موشکهای باقیماندهٔ رژیم همچنان نامعلوم است.
شروط واشنگتن: «کاهش معنادار» غنیسازی و بریدن آخرین شریانها
در جبههٔ دیپلماتیک، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، در مصاحبهای اختصاصی که ۱۴ مهر منتشر شد به رویترز (از طریق المانیتور) گفت جمهوری اسلامی باید ظرفیت غنیسازی خود را بهطور «معنادار» کاهش دهد و تولید اورانیوم با غنای بالا (اکنون ۶۰ درصد، نزدیک به سطح تسلیحاتی) را متوقف کند. به نوشتهٔ المانیتور، واشنگتن پیشنهاد تهران در حاشیهٔ مجمع عمومی سازمان ملل را رد کرده است؛ پیشنهادی که بازگشایی تنگهٔ هرمز و از سرگیری مذاکرات هستهای را به لغو تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و رفع محدودیت صادرات نفت گره میزد. همزمان اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، به گزارش ایران اینترنشنال، طرح آمریکا برای بریدن باقیماندهٔ شریانهای اقتصادی رژیم را تشریح کرد—ادامهٔ همان کارزار «طردشدگی اقتصادی» که تحریمهای روز پنجشنبه بخشی از آن بود.
هزینهٔ دفاع از پایگاهها: B-1ها انگلستان را ترک کردند
نشانهٔ ملموستر هزینهٔ جنگ در اروپا دیده میشود. به گزارش بریکینگ دیفنس، دوازده بمبافکن B-1 لنسر روز یکشنبه ۱۲ مهر بهطور ناگهانی از پایگاه RAF فیرفورد در جنوب انگلستان خارج شدند—از بیم یک حملهٔ پهپادی ایرانی به سبک عملیات «تار عنکبوت» اوکراین علیه بمبافکنهای روسیه در ۲۰۲۵. تیموتی والتون از مؤسسهٔ هادسون میگوید این جابهجایی «ظرفیت حملهٔ پایدار آمریکا علیه ایران را کاهش میدهد»؛ استیسی پتیجان از CNAS هشدار میدهد «هیچ جایی پناهگاه امن نیست» و نیروی هوایی به دفاع فعال و غیرفعال قویتری نیاز دارد، و داگلاس بری از IISS به فشار بیشتر بر هواپیماهای سوخترسان به سبب مسافت طولانیتر اشاره میکند.
همزمان، به گزارش ۱۵ مهر سیبیاس نیوز که جروزالم پست بازنشر کرد، گروهی از سربازان آمریکایی که پس از تخلیهٔ پیش از جنگ در کمپ بیورینگ کویت مانده بودند، در روزهای نخست جنگ سرانجام در پی حملات مکرر ایران و کمبود مهمات این پایگاه را ترک کردند. در سوی دیگر ترازو، نیروی هوایی آمریکا بمبافکنهای B-52 را به موشک ضدکشتی پنهانکار AGM-158C (LRASM) مجهز میکند—توانی با معنای مستقیم برای نبرد دریایی هرمز (وار زون). به گزارش بیزنس اینسایدر، جنگ ایران همزمان شکافهای خطرناکی در سامانهٔ تخلیه و درمان مجروحان ارتش آمریکا را آشکار کرده است.
در همین حال ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن پس از ۳۲۲ روز مأموریت به سندیگو بازگشت. این ناو که نوامبر ۲۰۲۵ اعزام شده بود، با آغاز عملیات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۲۸ فوریه به خاورمیانه منتقل شد و به گزارش آسوشیتدپرس رکورد ۲۶۵ روز پیاپی در دریا بدون توقف در بندر را ثبت کرد (جروزالم پست).
⚠️ به گزارش ۱۶ مهر العربیه به نقل از نشریهٔ آلمانی ویرتشافتسوُخه (WirtschaftsWoche) که JINSA هم نقل کرده، مقامهای اطلاعاتی غربی میگویند سرویسهای اطلاعاتی رژیم پایگاههای نظامی آمریکا در آلمان را زیر نظر دارند و احتمالاً برای حملات بزرگ برنامهریزی میکنند. این ادعا به منابع بینام تکیه دارد و تأیید مستقل نشده است.
جنجال سخنان ترامپ در تجمع نبراسکا—اینکه رژیم «احتمالاً ابتدا جاهایی مانند سندیگو و لسآنجلس را هدف میگیرد چون مسیر موشک به آنجا مناسبتر است»—هنوز فروکش نکرده (X/@Alighazizade) و رسانههای منتقد آن را بهانهٔ حمله به رئیسجمهور کردهاند (MS NOW). اینترسپت هم میپرسد چرا جنگ ایران، برخلاف جنگ عراق، موج اعتراض خیابانی در آمریکا به راه نینداخته است.
در جروزالم پست، مرور مطبوعات عرب یادداشت امیر طاهری در الشرق الاوسط (منتشرشده در ۴ مهر) را بازتاب داد که سناریوهای «غافلگیری اکتبر» پیش از ۱۲ آبان را برمیشمارد—از دور تازهٔ حملات رژیم به همسایگان برای بالا بردن قیمت بنزین تا خیزش سراسری در ایران یا ورود نیروهای کرد از عراق به استانهای غربی—و هشدار میدهد هیچکدام به «روز پس از انتخابات» نیندیشیدهاند (جروزالم پست).
تهران: «سه هفتهٔ طلایی» و وسوسهٔ حملهٔ پیشدستانه
وعدهٔ ترامپ در تهران نه بهعنوان نشانهٔ آرامش، که بهعنوان «فرصت» یا «فریب» خوانده شده است. به گزارش ایران اینترنشنال، عبدالرضا داوری، سیاستمدار اصولگرا، نوشت «از امروز تا ۳ نوامبر پنجرهای حدوداً سههفتهای باز شده» و خواستار تشدید اقدام نظامی بهعنوان اهرم چانهزنی شد تا واشنگتن به پذیرش خواستههای تهران وادار شود (هواداران این رویکرد میگویند حملات محدود میتواند بازار نفت را تحت فشار بگذارد)؛ او در پستی دیگر نوشت: «همین حالا گلوی دشمن را بگیرید و رها نکنید». حشمتالله فلاحتپیشه، رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی مجلس، وعدهٔ ترامپ را ترفندی برای جلوگیری از «حملهٔ پیشدستانهٔ» ایران دانست و علیرضا تقوینیا آن را «فریب» خواند.
🔎 هیچ نهاد رسمی جمهوری اسلامی از حملهٔ پیشدستانه حمایت نکرده است؛ برخی کاربران ایرانی هم هشدار دادهاند که حملهٔ ایران دقیقاً همان چیزی است که به ترامپ امکان میدهد آمریکا را قربانی نشان دهد و در انتخابات سود ببرد.
لحن رسمی هم آتشین است: به گزارش الجزیره، محمدباقر قالیباف و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، هر دو در پاسخ به مارکو روبیو به امپراتور روم والرین که به دست شاپور یکم اسیر شد اشاره کردند و رضایی هشدار داد «هر کس پای تاریخ را به میان بکشد باید برای تکرار آن آماده باشد». اینکه قالیباف گفته آمریکا مانند والرین «زانو خواهد زد» و سخنگوی دولت گفته «هیچ تحریف تاریخی از عظمت ایران نمیکاهد»، در رسانههای داخلی گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. عباس گودرزی، عضو هیئترئیسهٔ مجلس، هم گفت دوران «بزن و دررو» تمام شده و هر حملهای با پاسخی «چند برابر» روبهرو میشود (تهران تایمز به نقل از خبرگزاری مهر). جدال لفظی با روبیو به رسانههای بینالمللی هم کشیده شد: الجزیره از واکنش سراسری تهران به لحن «تمدنی» روبیو گزارش داد؛ اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، آن را «نابهنگام» (anachronism) خواند. این لافها در تضاد آشکار با محاصرهٔ دریایی، سقوط ریال و تورم نقطهبهنقطهٔ ۸۹٫۸ درصدی در شهریور است (ایران اینترنشنال، به استناد مرکز آمار ایران، گزارششده در ۱۱ مهر). در جبههٔ هستهای هم رئیس سازمان انرژی اتمی رژیم آژانس بینالمللی انرژی اتمی را به «تسلیم در برابر فشار آمریکا و اسرائیل» متهم کرد (تسنیم)—نشانهای دیگر از بسته شدن آخرین روزنههای نظارت بینالمللی.
در همان حال، مسعود پزشکیان در دیدار با پوتین گفت تهران پیشنهادهای خود برای مذاکره با آمریکا را بازنگری کرده و آماده است آن را از طریق میانجیها نهایی کند، اما گلایه کرد «هر بار با آمریکا مذاکره میکنیم، دوباره حمله میکنند»؛ محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، هم تکرار کرد رژیم نه غنیسازی را رها میکند و نه ذخایر اورانیوم را تحویل میدهد (JINSA، رویترز (از طریق عرب نیوز)). به گفتهٔ عراقچی، نشست سهجانبهٔ ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان به ابتکار مسکو برگزار شد (این سخن گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند)، و پزشکیان و الهام علیاف بر ادامهٔ اجرای توافقهای حاصلشده در حاشیهٔ نشست شانگهای تأکید کردند (آناتولی).
پزشکیان در نشست سران جامعهٔ کشورهای مستقل همسود (CIS) در ترکمنستان، به گزارش خبرگزاری ملی اوکراین (УНН) به نقل از موسکو تایمز و خبرگزاری فارس، گفت دیپلماسی منطقهای باید به «ابزار مدیریت بحران» تبدیل شود، نه صرفاً نشست و دیدار. چرخش به سمت مسکو در سطح نهادی هم دیده میشود: به نوشتهٔ همین گزارش، او قالب همکاری تازهای با نام «CIS+1» پیشنهاد داد که عضویت کامل ایران در این سازمان را در بر نمیگیرد.
🔎 جزئیات قالب «CIS+1» روشن نیست و گزارش آن از رسانهای اوکراینی به نقل از منابع دستدوم رسیده است؛ آناتولی هم از حضور ایران در قالب «CIS پلاس» بهعنوان کشور غیرعضو خبر داده است؛ این خبر را باید در حد یک نیت اعلامشده خواند.
🔎 عصر جمعه ساکنان شرق تهران از شنیدن صدای انفجار و شلیک پدافند هوایی خبر دادند و گزارشهای مشابهی از یزد هم رسید؛ صابریننیوز، رسانهٔ نزدیک به سپاه، صداها را ناشی از رزمایش پدافند هوایی خواند. این گزارشها تنها در شبکههای اجتماعی و رسانههای نزدیک به سپاه گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند؛ هیچ نشانهای از حملهٔ خارجی تأیید نشده است.
هرمز و محاصره: جنگ نفتکشها به اوج دوران جنگ رسید
به گزارش سیانبیسی، حملات به نفتکشها در تنگهٔ هرمز به بالاترین سطح دوران جنگ رسیده است. بر پایهٔ جمعبندی JINSA:
- رژیم از ۱۱ مهر (۳ اکتبر) دستکم ۱۱ حمله به کشتیرانی انجام داده، از جمله حمله به نفتکشی ۵۱ مایل دریایی شمال قطر—نخستین حمله در یک ماه گذشته که دور از تنگهٔ هرمز رخ داد.
- رویترز به نقل از منابع امنیت دریایی گزارش داده بود در هفتهٔ ۶ تا ۱۳ مهر دستکم ۱۲ حمله به نفتکشها در هرمز ثبت شد؛ بالاترین رقم هفتگی از آغاز جنگ (رویترز (از طریق جیکپتن)).
- روز جمعه نهاد ناظر دریانوردی بریتانیا (UKMTO) از اصابت پرتابهای ناشناس به کشتیای ۱۳ مایل دریایی غرب امارات و آتشسوزی در آن خبر داد؛ همزمان نیروی دریایی سپاه مدعی شد یک حامل گاز مایع را که از «مسیر غیرمجاز» جنوب هرمز عبور میکرد هدف گرفته و موتورخانهاش را به آتش کشیده است.
⚠️ به گزارش ایرانوایر، سپاه نام کشتی هدف را «انوی سانشاین» (NV Sunshine) اعلام کرده است؛ این نام و میزان خسارت تنها بر پایهٔ ادعای سپاه است و روشن نیست کشتی سواحل امارات همان کشتی است یا رویدادی جدا.
سپاه پس از پذیرفتن مسئولیت این حمله یک گام دیگر برداشت: به گزارش ایرانوایر، نیروی دریایی سپاه تهدید کرد برخورد با کشتیهایی که آنها را «متخلف» میخواند از این پس به تنگهٔ هرمز محدود نخواهد بود—تهدیدی که حملهٔ شمال قطر نشان میدهد صرفاً لفظی نیست.
در سوی دیگر، به نقل از رسانههای داخلی، سنتکام میگوید از زمان ازسرگیری محاصره ۱۳۳ کشتی تجاری مسیر خود را تغییر دادهاند؛ این رقم گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند—آخرین رقم سنتکام که ما دیدیم ۱۳۰ کشتی تا ۱۳ مهر بود (APA). پیامد انسانی محاصره هم آشکار است: به گزارش والاستریت ژورنال (۹ مهر)، حدود ۲۰ نفتکش ایرانی که به سبب محاصره نمیتوانند به ایران بازگردند، با کمبود آب، سوخت و آذوقه در نزدیکی سریلانکا سرگرداناند و آمریکا کلمبو را برای جلوگیری از تأمین آنها زیر فشار گذاشته است؛ سفارت آمریکا در اوت گفته بود ۱۹ نفتکش ایرانی را در آنجا زیر نظر دارد (نیوزوایر). دولت سریلانکا هم اعلام کرده برنامهای برای تأمین آذوقه و خدمات به این کشتیها ندارد، هرچند فشار مستقیم آمریکا را رد میکند (د مورنینگ، گزارششده در ۱۲ مهر).
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، به فاکسنیوز گفت صادرات نفت شرکای آمریکا در خلیج فارس تقریباً به سطح پیش از جنگ بازگشته، اما به سبب محاصره جمهوری اسلامی هیچ نفتی صادر نمیکند (صدای آمریکا). پیامد این بنبست حالا زمانبندی دارد: به برآورد شرکت تحلیل دادههای انرژی کپلر که ایران اینترنشنال گزارش کرده، شریان نفتی رژیم ممکن است تا اواسط دسامبر (اواخر آذر) خشک شود—فشاری که توضیح میدهد چرا سپاه حملاتش به کشتیرانی را تشدید کرده و چرا تندروها در تهران از «پنجرهٔ سههفتهای» حرف میزنند.
🔎 جزئیات روششناسی کپلر (ظرفیت ذخیرهسازی خشکی و نفتکشهای شناور) در دسترس ما نبود؛ این برآورد به معنای توقف کامل تولید نیست، بلکه به پر شدن ظرفیت ذخیره و فشار برای کاهش تولید اشاره دارد.
تحریمها: تهماندهٔ ناوگان سایه، رخنهٔ هوایی عراق
وزارت خزانهداری روز پنجشنبه در چارچوب «عملیات طردشدگی اقتصادی» افراد، شبکهها و ۱۷ کشتی را به جرم حمل نفت خام، فرآوردهها و پتروشیمی ایران تحریم کرد (بیانیهٔ خزانهداری، رویترز). اما یک رخنه هم باز شده است: پنجشنبه یک پرواز ایرعراق از نجف در تهران نشست—نخستین پرواز تجاری یک شرکت خارجی به ایران از آغاز جنگ—پس از معافیتی آمریکایی برای جابهجایی زائران، و هواپیماییهای ایرانی (بهجز ماهان) اجازهٔ ازسرگیری پرواز به نجف یافتهاند (JINSA). بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD) در گزارشی هشدار میدهد که هواپیماییهای ایرانی سفرهای خود به عراق را بهرغم تحریمها گسترش میدهند (FDD).
شریان مالی سپاه از مسیر رمزارز هم زیر ذرهبین است. والاستریت ژورنال به استناد یک سند داخلی بایننس گزارش داد شبکهٔ مرتبط با بابک زنجانی از حسابهای این صرافی برای انتقال دستکم ۶۷ میلیون دلار به کیفپولهایی استفاده کرده که وزارت دفاع اسرائیل آنها را مرتبط با سپاه پاسداران معرفی کرده بود. این سند که بایننس بهار امسال به درخواست واحد اطلاعات مالی امارات تهیه کرده، ۲۱ حساب را بررسی کرده است؛ به نوشتهٔ روزنامه، سهراب آیمحمدف، شریک تجاری تاجیک زنجانی، هم بیش از ۱۰ میلیون دلار از کیفپولهایی گرفته که بعدتر به سپاه نسبت داده شدند. بایننس میگوید حسابهای ناقض تحریم را مسدود کرده و آخرین حساب این مشتری را بهار امسال بسته است (ایرانوایر).
بازار: وعدهٔ ترامپ نفت را آرام کرد
بازارها وعدهٔ «حمله نکردن تا انتخابات» را جدی گرفتند: والاستریت ژورنال از عقبنشینی قیمت نفت و، در گزارشی دیگر (والاستریت ژورنال)، از صعود سهام آمریکا با فروکش کردن نگرانی از تشدید خبر داد. با این حال برنت صبح جمعه هنوز حدود ۱۰۳ دلار معامله میشد (JINSA).
معاملهٔ گازوئیل: واشنگتن برای جنگ ایران به سوخت روسیه رو آورد
پیامد اقتصادی جنگ ایران اکنون به جبههٔ اوکراین سرریز کرده است. ترامپ روز جمعه (۱۷ مهر) در تروث سوشال اعلام کرد پس از گفتوگو با پوتین، روسیه بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل را «فوراً» به آمریکا و بازارهای جهانی عرضه میکند، ۵۰۰ هزار تن دیگر در ماه نوامبر و یک میلیون تن بلافاصله پس از آن، و نوشت روسیه سپس، بسته به وضعیت پالایشگاههایش، ۳ میلیون تن دیگر تحویل خواهد داد (الجزیره). اوفک (OFAC) با صدور مجوز عمومی موقت، فروش، تحویل و واردات گازوئیل روسی را برای شش ماه (تا آوریل ۲۰۲۷) مجاز کرد (سیانبیسی).
@Osinttechnical — ۱۷ مهر، ۲۳:۳۹
The US has relaxed fuel sanctions on Russia, allowing it to sell diesel fuel with no restrictions on the open market.
OFAC has authorized the sale, delivery, offloading and importation of Russian-origin diesel for the next 6 months, giving Russia a major cash infusion.
ترجمه/خلاصه: آمریکا تحریم سوخت روسیه را شل کرد و اوفک فروش و واردات گازوئیل روسی را برای شش ماه آینده مجاز دانست—تزریق نقدینگی بزرگی به مسکو.
به اشارهٔ ویشگراد۲۴ (X/@visegrad24)، روسیه خود پس از حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههایش—از جمله پالایشگاه اومسک در ۲۳۰۰ کیلومتری مرز—با کمبود شدید گازوئیل روبهروست و تا کنون صادرات آن را ممنوع کرده بود. ولودیمیر زلنسکی واکنش تندی نشان داد: «صلح هرگز از راه ضعف به دست نمیآید» و خواستار تحریمهای لایحهٔ لیندزی گراهام شد (X/@visegrad24).
ترامپ در تجمع انتخاباتی سیراکیوز بار دیگر از پوتین تشکر کرد: «امروز روسیه پذیرفت میلیونها و میلیونها بشکه نفت—و آن هم گازوئیل—برایمان بفرستد. این همان چیزی است که واقعاً نیاز داریم» (X/@visegrad24). به گفتهٔ والتز، ترامپ از اوکراین هم خواسته حمله به پالایشگاههای روسیه را متوقف کند تا عرضهٔ جهانی گازوئیل بالا برود (صدای آمریکا)—اما کییف تن نداد: یک مقام ارشد اوکراینی به فایننشال تایمز گفت حملات دوربرد ادامه مییابد و «پالایشگاههایشان را خواهیم سوزاند» (کییف پست، X/@visegrad24). ساعاتی بعد پهپادهای اوکراینی یک پایانهٔ نفتی در روستوف را هدف گرفتند و تصاویر رانندگان شعلههای بزرگ را نشان میداد (X/@visegrad24). به گزارش اکسیوس به نقل از یک مقام اوکراینی، فرستادگان ترامپ—استیو ویتکاف و جرد کوشنر—در گفتوگوهای میامی تهدید کردهاند همکاری اطلاعاتی با اوکراین را قطع کنند اگر حمله به پالایشگاههای روسیه ادامه یابد؛ یک مقام آمریکایی تهدید صریح را رد کرد (کییف پست). پهپادهای اوکراینی با این حال بامداد شنبه برای سومین بار در دو هفته ایستگاه پمپاژ نفت سامارا را زدند (یوکرینفرم، NV).
🔎 روایت تهدید از یک مقام اوکراینی است؛ یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت ویتکاف و کوشنر تنها یادآوری کردهاند که آمریکا به اوکراین مهمات و اطلاعات میدهد و کییف نباید گامی بردارد که به «مصرفکنندگان آمریکایی» آسیب بزند.
پیوند مسکو با پروندهٔ ایران از سوخت فراتر میرود: به گزارش زندهٔ الجزیره و میدل ایست آی، کرملین میگوید ترامپ از تلاش روسیه در توافق با ایران استقبال کرده است—همزمان با گزارش بلومبرگ دربارهٔ تحویل موشک روسی به تهران (بلومبرگ (از طریق هاآرتص)).
شنبه این نقش رسمی شد: دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، به نقل خبرگزاری روسی اینترفاکس (Interfax)—که ایران اینترنشنال و تایمز اسرائیل بازتابش دادند—گفت پوتین «در هماهنگی با رئیسجمهور ایران، دیدگاه طرف ایرانی دربارهٔ راهحل احتمالی درگیری را به ترامپ منتقل کرد» (ایران اینترنشنال، تایمز اسرائیل). هاآرتص معاملهٔ گازوئیل را «توافق ترامپ و پوتین» برای مهار جهش قیمت ناشی از جنگ ایران میخواند—یعنی یک بسته که سوخت و میانجیگری را به هم گره زده است.
🔎 محتوای «دیدگاه ایران» که پوتین منتقل کرده اعلام نشده و کاخ سفید تا زمان نگارش واکنشی به روایت کرملین نشان نداده است.
🔎 معاملهٔ گازوئیل نشان میدهد شوک سوخت ناشی از محاصره و جنگ نفتکشها تا چه حد به سیاست داخلی آمریکا در آستانهٔ انتخابات فشار آورده است؛ همزمان، تزریق درآمد به مسکو—متحد تهران—هزینهٔ راهبردی این راهحل است.
یمن و عربستان: جبههٔ جنوبی گستردهتر میشود
عصر شنبه، فرودگاه بینالمللی ملک خالد ریاض برای سومین بار در یک هفته هدف قرار گرفت. به گزارش رویترز که جروزالم پست منتشر کرد، پس از شنیده شدن صدای انفجاری بلند، بیش از ده آمبولانس به فرودگاه رفتند و مسافران از بخشهایی از آن تخلیه شدند؛ سایت فلایترادار۲۴ نشان میداد همهٔ پروازهای ریاض منحرف یا لغو شدهاند. دو حملهٔ پیشین این هفته چهار کشته برجای گذاشته و یک هواپیما را بهشدت آسیب زده بود. اتحاد و قطر ایرویز پروازهای ریاض را تا دوشنبه لغو کردند و کویت ایرویز از «بسته شدن فرودگاه به سبب وضعیت امنیتی» خبر داد. والاستریت ژورنال آن را «حملهای خسارتبار تازه» از سوی حوثیهای مورد حمایت رژیم خواند. خبرگزاری مهر به نقل از دادههای فلایترادار از لغو ۲۲۱ پرواز در فرودگاه ریاض از بامداد شنبه و به نقل از آسوشیتدپرس از تخلیهٔ فرودگاه خبر داد.
@EGYOSINT — ۱۸ مهر، ۱۸:۴۹
Seems like Houthis launched another attack on King Khalid International Airport in Riyadh. - Eyewitnesses reported a loud boom, followed by people fleeing Terminal 3. - Plumes of smoke were seen rising from the airport. - Dozens of ambulances reportedly rushed to the scene. - Unverified reports claim mass casualties, with witnesses describing “blood everywhere” inside the terminal.
ترجمه/خلاصه: شاهدان از صدای انفجار، فرار مسافران از ترمینال ۳، ستون دود و هجوم دهها آمبولانس خبر دادند؛ گزارشهای تأییدنشده از تلفات گسترده حکایت دارد.
⚠️ دولت عربستان و سازمان هوانوردی کشوری تا زمان نگارش به درخواست اظهارنظر پاسخ ندادهاند و آماری رسمی از تلفات حملهٔ شنبه منتشر نشده است؛ ادعای «تلفات گسترده» تنها بر روایت شاهدان در شبکههای اجتماعی تکیه دارد. ادعای پیشین رسانههای سپاه دربارهٔ «انفجار در فرودگاه ریاض» در ساعت ۱۶:۴۵ گزارش شده است و بیستون نتوانسته زمان آن را مستقلاً تأیید کند؛ وقوع انفجار در فرودگاه اکنون با گزارش رویترز تأیید شده است.
چند ساعت پیشتر، تصاویر ماهوارهای MODIS ناسا ستونهای غلیظ دود را بر فراز کارخانهٔ گاز شدقم و مخزن ذخیرهٔ گاز حویه-عنیزهٔ آرامکو در شرق عربستان نشان داده بود و سامانهٔ FIRMS چند ناهنجاری حرارتی ثبت کرده بود؛ تحلیلگر اوسینت پرسید «حمله یا مشعلسوزی اضطراری؟» (X/@EGYOSINT).
⚠️ کانالهای فارسیزبان از «حمله به میدان نفتی غوار»—که شدقم و حویه در محدودهٔ آن قرار دارند—خبر دادند؛ این ادعا گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. تا زمان نگارش نه رویترز و آسوشیتدپرس و نه آرامکو یا دولت عربستان حملهای به این تأسیسات را تأیید نکردهاند.
جنگ نیابتی حوثیها علیه عربستان همچنان پرتلفات است. حملات روز چهارشنبه (۱۵ مهر) حوثیها به فرودگاههای ریاض و ابها سه نفر را کشت و ۳۶ نفر را زخمی کرد (JINSA) و حملهٔ روز پنجشنبه (۱۶ مهر) به فرودگاه ملک خالد سه شهروند سعودی دیگر را کشت و شماری را زخمی کرد (فاکسنیوز، سیبیاس)؛ به گزارش نیویورک تایمز، روز پنجشنبه انفجارها بار دیگر پایتخت عربستان را لرزاند. هواپیمایی سعودی اعلام کرد یکی از کارکنانش در حمله به فرودگاه ملک خالد کشته شده است؛ وزارت خارجهٔ آمریکا استفادهٔ کارکنانش از این فرودگاه را مشروط به مجوز ویژه کرد و آژانس ایمنی هوانوردی اروپا (EASA) منطقهٔ پرهیز از پرواز در عربستان را به شمال غرب این کشور گسترش داد (JINSA).
⚠️ خبرگزاری تسنیم، رسانهٔ وابسته به سپاه، مدعی شد موشکهای حوثی پالایشگاه آرامکو در جده را هدف گرفتهاند؛ این ادعا گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. تا زمان نگارش نه آرامکو، نه ائتلاف به رهبری عربستان و نه هیچ منبع مستقل غربی این حمله را تأیید نکرده است.
پاسخ منطقهای شکل میگیرد: به گزارش رویترز، هاکان فیدان، وزیر خارجهٔ ترکیه، گفت آنکارا در چارچوب پیمان دفاعی مشترک با پاکستان بررسی میکند چگونه به دفاع از عربستان کمک کند، اما مشارکت در عملیات تهاجمی را رد کرد. وزارت خارجهٔ پاکستان هم اعلام کرد شمار «قابلتوجهی» از نیروهایش را برای دفاع در برابر تهدید حوثیها به عربستان اعزام کرده است (خبرگزاری فرانسه (از طریق عرب نیوز)). ائتلاف سعودی میگوید سه سکوی پرتاب موشک حوثی را نابود کرده (سعودی گزت) و محمد آلجابر، سفیر عربستان در یمن، اعلام کرد بابالمندب از باقیماندهٔ نیروهای حوثی پاک شده است (ایران اینترنشنال).
ریاض حالا ضدحمله را گسترده کرده است: ائتلاف به رهبری عربستان از حملات گسترده به مواضع حوثیها خبر داد (تایمز اسرائیل)؛ به گزارش خبرگزاری آناتولی، ترکی المالکی، سخنگوی ائتلاف، اعلام کرد ائتلاف در پشتیبانی از عملیات «فجر یمن» نیروهای دولتی ۱۳۶ هدف نظامی حوثی را نابود کرده است. خبرگزاری مهر به نقل از خبرگزاری سبأ (تحت کنترل حوثیها) از حملات هوایی سعودی به استان حجه و تأسیسات شرکت نفت یمن در حدیده خبر داد؛ حملهٔ موشکی به منطقهٔ رازح در صعده نیز در رسانههای داخلی ایران گزارش شده است و بیستون نتوانسته آن را مستقلاً تأیید کند. واشنگتن پست مینویسد عربستان در حملات حوثیها با «سطح تازهای از خطر» در سایهٔ جنگ گستردهتر ایران روبهروست. مصر حمله به فرودگاه ملک خالد و یک هواپیمای سعودیه را «نقض حقوق بینالملل» خواند و اعلام کرد در کنار عربستان میایستد (X/@MFAEgOfficial).
🔎 ادعای «پاکسازی کامل» بابالمندب، شمار ۱۳۶ هدف و آمار تلفات حوثیها از سوی طرف درگیر اعلام شده و تأیید مستقل ندارد.
ارزیابی ISW تصویر دقیقتری میدهد: نیروهای همسو با دولت قانونی یمن روز ۱۷ مهر بنا بر گزارشها جزیرهٔ پریم (میون) را تصرف کردند و مناطقی پیرامون تنگهٔ بابالمندب را از حوثیها پس گرفتند؛ پیشرویای که دسترسی حوثیها به نزدیکترین خاک به بابالمندب و خطوط کشتیرانی بینالمللی را کاهش میدهد. نیروهای دولتی همزمان پیشروی حوثیها برای محاصرهٔ شهر تعز را متوقف نگه داشتهاند. ISW کارزار حوثیها علیه زیرساختهای حیاتی عربستان را تلاشی برای وادار کردن ریاض به پذیرش خواستههای آنان و پایان عملیاتش در یمن میداند و میگوید عربستان زیرساخت موشک بالستیک حوثیها را هدف گرفته است (X/@TheStudyofWar).
🔎 ISW از واژهٔ «بنا بر گزارشها» استفاده کرده است؛ تصرف پریم هنوز از سوی منابع مستقل دیگر تأیید نشده.
پروندهٔ پرواز فلایدبی نیز ابعاد تازهای یافت: دادستان کل امارات میگوید کمکخلبان عمانی این پرواز قصد داشت هواپیما را بدزدد و با یک حملهٔ انتحاری فرودگاه بنگوریون را هدف بگیرد (جروزالم پست). جزئیات اولیهٔ این پرونده در گزارش جامع ۱۵ مهر آمده است.
دادستان کل امارات اطلاعات تازهای هم منتشر کرد: به روایت ویشگراد۲۴ (X/@visegrad24)، این کمکخلبان در دوران تحصیل در ملبورن استرالیا از ۲۰۱۷ به ایدئولوژی افراطی گرایش یافت، از حملات ۱۱ سپتامبر الهام گرفت و تصمیمش به ورود به حرفهٔ خلبانی از همین ایده سرچشمه میگرفت؛ او از دو پرواز پیشین به تلآویو برای شناسایی مسیر و فرودگاه استفاده کرده بود. نتانیاهو کاپیتان هندی پرواز، اسمیت ماچچار، را که مانع ربایش هواپیما شد «قهرمان اسرائیل، هند و همهٔ جهان» خواند و او را برای افروختن مشعل در مراسم روز استقلال اسرائیل دعوت کرد (X/@visegrad24).
پژواک این پرونده در محافل جهادی هم شنیده میشود: به روایت ویشگراد۲۴ (X/@visegrad24)، نشریهٔ «البیان» هواداران القاعده با ستایش تلاش برای ربودن این هواپیما و انتشار تصاویر ۱۱ سپتامبر کنار آن، خواستار حملات تازه به هواپیماهای حامل آمریکاییها و اسرائیلیها شد: «جنگ هنوز تمام نشده است.»
🔎 جزئیات انگیزه و پیشینهٔ کمکخلبان از اعترافات منتشرشده از سوی دادستانی امارات نقل شده و بهطور مستقل راستیآزمایی نشده است؛ فراخوان «البیان» نیز تنها از طریق یک حساب ایکس به ما رسیده است.
شبکهٔ نیابتی: کردستان، لبنان و سوریه
- به گزارش صدای آمریکا، جمهوری اسلامی و شبهنظامیان متحدش حملات به اقلیم کردستان عراق را ادامه میدهند؛ شب پنجشنبه دو پهپاد انفجاری اردوگاه پناهجویان کرد ایرانی در کَورگوسک را هدف گرفتند. به گزارش روداو که جروزالم پست بازتاب داد، پهپادهای انفجاری پایگاه سازمان خبات کردستان ایران در توپزاوه نزدیک اربیل را زدند (خسارت مادی، بدون تلفات گزارششده)—چند ساعت پس از پخش مصاحبهٔ روز پنجشنبهٔ فرامرز اسدی، سرکنسول رژیم در اربیل، که در آن «منافع آمریکا و گروههای مخالف کرد» را اهداف بالقوه خواند. به گفتهٔ مقامهای اقلیم، رژیم از اسفند بیش از ۱٬۰۰۰ حملهٔ پهپادی و موشکی به اقلیم کردستان انجام داده است (روداو (از طریق جروزالم پست)).
- ارتش اسرائیل اعلام کرد در مرز سوریه و لبنان یوسف علی الحسن را هدف قرار داده؛ به گفتهٔ ارتش اسرائیل او تحت هدایت جمهوری اسلامی طرحهای تروریستی علیه غیرنظامیان و نیروهای اسرائیلی در جنوب سوریه پیش میبرد (X/@IsraelPersian).
- ژوزف عون، رئیسجمهور لبنان، از لغو ممنوعیت ۴۱ سالهٔ پروازهای مستقیم آمریکا به لبنان از سوی ترامپ استقبال کرد—نشانهای از چرخش بیروت از محور تهران (صدای آمریکا).
- دیوید داوود، پژوهشگر ارشد FDD، در نشنال اینترست (The National Interest) مینویسد نعیم قاسم رهبری کمصداتری از نصرالله دارد و حزبالله میکوشد سر به زیر بیندازد و توانش را بازسازی کند (FDD)؛ گزارش دیگری از FDD به قلم داوود و احمد شعراوی نشان میدهد شریان مالی حزبالله فراتر از انتقال نقدی ایران است (FDD).
- به تحلیل هلین اونال و سینان چیدی در FDD، خروج ترکیه از پایگاه بعشیقه در شمال عراق تنها به امنیت مربوط نیست و ملاحظات هزینهای هم در آن نقش دارد (FDD).
داخل ایران: جیشالعدل، اعدامها و دست درازِ سرکوب
خبرگزاری تسنیم گزارش داد گروه جیشالعدل (که رژیم آن را «جیشالظلم» مینامد) مسئولیت انفجار بمب کنار جادهای زاهدان و کشتن نصرت افتخاری، معاون اجتماعی پلیس سیستان و بلوچستان، را بر عهده گرفته است (تسنیم (از طریق عصر ایران)). جاناتان سایه در لانگ وار ژورنال از جهش حملات شورشیان در جنوب شرق ایران خبر میدهد (FDD، X/@FDD)—نشانهای از ترک خوردن کنترل امنیتی رژیم در فقیرترین و سرکوبشدهترین استان کشور. سایه در گزارشی تازه مینویسد ائتلاف گروههای شورشی بلوچ، جبههٔ مبارزین مردمی (JMM)، مسئولیت دو حمله در ۱۶ مهر را پذیرفته که در آن یک مأمور پلیس و یک سرباز ارتش کشته شدند؛ شمار عملیاتهای اعلامشدهٔ این ائتلاف به پنج حمله در هفت روز رسیده است (FDD، X/@FDD_Iran). پزشکیان ترور افتخاری را محکوم کرد (خبرگزاری صدا و سیما)، و به گزارش رسانههای داخلی، پلیس کرمان مظنون قتل فرماندهٔ پلیس پیشگیری فاریاب را در عملیاتی کشت (همشهری آنلاین).
🔎 آمار عملیات JMM بر ادعاهای خود این گروه تکیه دارد؛ رژیم معمولاً تلفات نیروهایش را کمشماری میکند و منبع مستقلی در منطقه حضور ندارد.
کارزار اعدام ادامه دارد. به گزارش رسانههای داخلی، رژیم شنبه مردی را به اتهام قتل یک مأمور پلیس در دامغان اعدام کرد (خبرگزاری مهر). سرکوب دانشگاهیان هم شتاب گرفته: مصطفی مهرآیین، جامعهشناس و استادیار پژوهشگاه علوم انسانی، برای اجرای حکم بازداشت و به زندان منتقل شد؛ شعبهٔ ۱۵ دادگاه انقلاب به ریاست ابوالقاسم صلواتی او را به اتهامهایی از جمله «اجتماع و تبانی» در مجموع به هشت سال حبس محکوم کرده بود که پنج سال آن قابل اجراست (هرانا). کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل خواستار توقف اعدامها در ایران شدند و هشدار دادند رژیم از مجازات اعدام برای خاموش کردن مخالفان استفاده میکند (دفتر حقوق بشر سازمان ملل). رابرت تِیت، خبرنگار پیشین گاردین در تهران، در واکنش به طرح پیت هگست برای اعدام علنی در آمریکا، از تماشای یک اعدام در ملأعام در ایران در سال ۲۰۰۵ نوشت (گاردین). حمید عنایت هم در یادداشتی در نیوزمکس (نیوزمکس (از طریق یاهو)) تحلیل میکند که فروپاشی اقتصادی میتواند جرقهٔ خیزش مردمی تازهای باشد.
پروندهٔ مژده هاشمی بازرگانی، امدادگر ۲۷ سالهٔ هلال احمر، نماد همین کارزار است: دیوان عالی کشور حکم اعدام او را به اتهام ارسال موقعیت یک سایت نظامی برای «دشمن» تأیید کرده؛ او این اتهام را رد کرده، از حق انتخاب وکیل محروم بوده و در پیامی صوتی از زندان مرکزی قزوین گفته بازجوها آنقدر کتکش زدند که دندانهایش شکست و به امضای اعتراف وادارش کردند (ایران اینترنشنال، گزارششده در ۴ مهر). جوریست در یادداشتی حقوقی مینویسد این حکم قوانین جنگ را نقض میکند.
دست سرکوب از مرزها هم فراتر رفته است. رادیو اروپای آزاد (رادیو اروپای آزاد، X/@FDD_Iran) ماجرای میلاد پورطالبیان، مخالف تبعیدی، را روایت میکند که آپارتمانش را تخریبشده یافت و کلاه «ایران را دوباره بزرگ کنیم» او با چاقوی آشپزخانه به دیوار کوبیده شده بود—بخشی از گزارشی دربارهٔ هدفگیری مخالفان تبعیدی از سوی ایران و روسیه. در بریتانیا نیز دو مرد ایرانی که با قایق کوچک وارد این کشور شده بودند به تدارک حملهٔ تروریستی علیه جامعهٔ یهودی منچستر متهم شدهاند (X/@visegrad24).
فشار به خانوادههای اعدامشدگان هم ادامه دارد: به گزارش ایران اینترنشنال، همسر زندانی یک معترض اعدامشده زیر فشار است تا ازدواج خود را انکار کند.
در حاشیه، به گزارش رسانههای داخلی، سازمان وظیفهٔ عمومی علیرضا بیرانوند، دروازهبان تیم ملی، را تا روشن شدن وضعیت کمیسیون پزشکیاش از خروج از کشور منع کرده است (تابناک).
جبههٔ داخلی جنگ: ۴٬۷۰۰ مگاوات کسری و هشدارهای نادیدهگرفته
جنگ، شبکهٔ برق را زمینگیر کرده است. محمد اللهداد، مدیرعامل توانیر، گفت حدود ۴٬۷۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاههای صنایع و پتروشیمیها از مدار خارج است و برقرسانی شبکهٔ سراسری به پتروشیمیها در تابستان شش برابر سالهای پیش بوده؛ تهران برای واردات برق به ترکیه و ترکمنستان رو آورده و هنوز قراردادی امضا نشده است (ایران اینترنشنال). فرار سرمایه به طلا هم مهار میشود: به گزارش رسانههای داخلی، بانک مرکزی خرید آنلاین طلا از طریق اپلیکیشنهای بانکی را ممنوع کرده است (همشهری آنلاین).
حسین ساجدینیا، رئیس سازمان مدیریت بحران، هم اعترافی کمسابقه کرد: پیش از حملات موشکی هشدار داده بودند که مخازن نفت شهران و بلوار ارتش باید جابهجا شوند و اکنون هم این را مکتوب اعلام کردهاند (همشهری آنلاین). او از جلسات با سازمان انرژی اتمی برای آمادگی در برابر حوادث هستهای خبر داد (خبرگزاری دانشجو) و گفت نمیداند کیوسکهای مجهز به آژیر که شهرداری در سطح تهران نصب کرده کارایی دارند یا نه (خبرگزاری دانشجو).
اردوگاه حکومت از درون: ظریف، مداحان و «غیبت» مجتبی
تجمعات شبانهٔ خیابانی حامیان جمهوری اسلامی، که قرار بود نمایش وحدت باشد، به صحنهٔ تسویهحسابهای درونی بدل شده است:
- هواداران حکومت در این تجمعات علیه محمدجواد ظریف، وزیر خارجهٔ پیشین که هیچ سمت رسمی ندارد، شعار دادند (X/@akhbarjomhour).
- حامد باقری، مداح حکومتی، در تجمع میدان ونک گفت مردم «مقابل مسئولانی هم ایستادهاند که با مردم طرف هستند» و مشکلات معیشتی را دلیل نارضایتی بخشی از جامعه دانست (X/@akhbarjomhour)—بیآنکه توضیح دهد چرا مطالبات میلیونها معترض سال گذشته را به رسمیت نمیشناسد.
- به گزارش ایندیپندنت فارسی، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجهٔ رژیم، در اجرای ارکسترال «آرش» در تهران (شامگاه جمعه ۱۷ مهر) از سوی تماشاگران هو شد (ایندیپندنت فارسی (از طریق گویا نیوز))—نشانهای از اینکه نارضایتی حتی در سالنهای فرهنگی رسمی هم پنهان نمیماند.
- پرویز عراقی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، به پزشکیان تاخت: «در تفسیر قرآن و نهجالبلاغه دخالت نکن؛ کار تو نیست!» (X/@akhbarjomhour).
- روزنامهٔ کیهان، زیر نظر نمایندهٔ رهبر، از نهادهای امنیتی خواست بازگشت هنرمندان خارجنشین را بهعنوان «نفوذ آرام فرهنگی» بررسی کنند (کیهان (از طریق عصر ایران)).
عجیبترین جدال اما بر سر خودِ رهبر است. ویدئوهای منتشرشده از دو روحانی در قم دو نگاه متضاد را نشان میدهد: یکی مجتبی خامنهای را به امام زمان تشبیه میکند و میگوید او در «غیبت صغری» به سر میبرد؛ دیگری هشدار میدهد معرفی افراد بهعنوان مصداق باورهای آخرالزمانی به بدبینی مردم و تشکیک در اعتقادات دینی میانجامد (X/@akhbarjomhour).
🔎 بهکارگیری مفهوم «غیبت» برای رهبری که حضور عمومیاش خود محل پرسش است، به گفتهٔ منتقدان به ابزاری برای توجیه نبود او بدل شده است؛ اینکه هشدار روحانی دوم واکنشی سازمانیافته از سوی بخشی از حوزه باشد یا موضعی فردی، روشن نیست.
جنگ اطلاعاتی: ۱۰۰ مقالهٔ جعلی در ۲۰ رسانه
اوپناِیآی اعلام کرد دو عملیات نفوذ از روسیه و ایران را متوقف کرده که با ChatGPT و ابزارهای دیگر هوش مصنوعی شخصیتهای جعلی روزنامهنگار و اندیشکدههای پوششی میساختند و توانسته بودند روایتهایشان را در رسانههای جریان اصلی جا بیندازند (سایبراسکوپ، X/@FDD_Iran، گزارش اوپناِیآی). به گزارش واشنگتن پست که JINSA نقل کرده، کاربران ChatGPT در ایران کارزاری برای جا انداختن حدود ۱۰۰ مقالهٔ ساختهٔ هوش مصنوعی در ۲۰ رسانه—از جمله Daily Kos و Middle East Monitor—به راه انداخته بودند که چند مورد آن جنگ با ایران و پیامدش برای آمریکاییها را نقد میکرد.
واکنشها: نوبل، دیوان کیفری و نگاه از توکیو
جایزهٔ صلح نوبل به ناوی پیلای، کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل، رسید که وضعیت غزه را «نسلکشی» خوانده است؛ دفتر نخستوزیر اسرائیل گفت کمیتهٔ نوبل «قطبنمای اخلاقی خود را گم کرده» (X/@IsraelPersian، فاکسنیوز). ساعاتی بعد آمریکا دیوان کیفری بینالمللی را تحریم کرد (رویترز (از طریق جروزالم پست)).
ترامپ در سیراکیوز به این انتخاب تاخت، پیلای را «لیبرالی که در سازمان ملل کار میکند و هیچکس اسمش را نشنیده» خواند، گفت جایزه حق آمریکا و شخص او بود و تصمیم کمیته را «لکهای پاکنشدنی بر نروژ» نامید: «نروژ را فراموش نخواهیم کرد» (جروزالم پست). او بعدتر در پیامی در تروث سوشال تکرار کرد با وجود پایان دادن به «هشت جنگ» و جلوگیری از دستیابی رژیم به سلاح هستهای، از جایزه محروم شده است (X/@AlArabiya_Eng).
یوسوکه آرای، سفیر ژاپن در اسرائیل، در پادکست FDD گفت ایرانِ ضعیفتر یعنی احتمال کمتر اینکه یک درگیری درگیری دیگری را شعلهور کند—و این برای هند–آرام اهمیت زیادی دارد (X/@FDD).
در اسرائیل، یائیر گولان، رهبر حزب دموکراتها، کشتن علی خامنهای را «اشتباه» خواند (جروزالم پست).
دربارهٔ این گزارش
این گزارش جامع روزانه یک کار گردآوری و تألیف تحریریه است: در طول روز ۱۸ مهر ۱۴۰۵، رویدادها در ۱۲ نوبت بهروزرسانی (۴ بازنویسی کامل و ۸ افزودن) تجمیع شد. هر مدعا به منبع اصلی خود ارجاع دارد و هرجا روایتی صرفاً از منابع حکومتی یا تکمنبعی آمده، با نشانهٔ ⚠️ مشخص شده است.